دریانیوز//فرسودگی شغلی یکی از چالشهای مهم سلامت شغلی در جهان امروز است؛ پدیدهای که بهویژه در محیطهای صنعتی با فشار کاری بالا، بیش از پیش خود را نشان میدهد. در شهری مانند بندرعباس که قطب فعالیتهای بندری، نفتی، پالایشی و صنایع سنگین در جنوب کشور به شمار میرود، موضوع فرسودگی شغلی تنها یک بحث روانشناختی نیست، بلکه بهطور مستقیم با ایمنی، بهرهوری و سلامت جسمانی نیروی کار گره خورده است.بر اساس طبقهبندی رسمی World Health Organization، فرسودگی شغلی یک «پدیده شغلی» ناشی از استرس مزمن در محیط کار است که بهدرستی مدیریت نشده است. این سازمان سه مؤلفه اصلی برای آن تعریف میکند: خستگی شدید، فاصله گرفتن ذهنی از شغل یا بدبینی نسبت به کار، و کاهش احساس کارآمدی حرفهای.
فرسودگی شغلی چیست و چگونه شکل میگیرد؟
فرسودگی زمانی رخ میدهد که میان «تقاضاهای شغلی» و «منابع فردی و سازمانی» تعادل وجود نداشته باشد. در صنایع بزرگ بندرعباس، کارگران و کارکنان اغلب با شیفتهای فشرده، مسئولیتهای سنگین، فشار زمانی برای تحویل پروژهها و الزامات ایمنی بالا روبهرو هستند. این شرایط اگر با حمایت سازمانی کافی، استراحت مناسب و امنیت شغلی همراه نباشد، میتواند زمینهساز فرسودگی شود.مطالعات منتشرشده در نشریات وابسته به American Psychological Association نشان میدهد که استرس شغلی مزمن، اگر بدون مداخله باقی بماند، به تغییرات فیزیولوژیک در بدن منجر میشود؛ از جمله افزایش سطح هورمونهای استرس، اختلال در خواب و تضعیف سیستم ایمنی.
پیامدهای جسمانی فرسودگی در محیطهای صنعتی گرچه فرسودگی شغلی در ابتدا با علائم روانی شناخته میشود، اما اثرات آن بهسرعت به جسم نیز سرایت میکند. در محیطهای صنعتی، این پیامدها میتواند خطرآفرین باشد.
۱. خستگی مزمن و کاهش تمرکز
کارکنانی که دچار فرسودگی هستند، اغلب از خستگی مداوم شکایت دارند؛ حتی پس از استراحت. این خستگی با کاهش تمرکز، کندی واکنش و افزایش احتمال خطا همراه است. در صنایعی که با تجهیزات سنگین، مواد شیمیایی یا عملیات حساس سر و کار دارند، کاهش تمرکز میتواند تبعات جدی ایمنی داشته باشد.
۲. اختلالات خواب
بیخوابی یا خواب ناآرام از نشانههای رایج فرسودگی است. کمبود خواب، خود باعث افزایش تحریکپذیری، ضعف حافظه و افت عملکرد شغلی میشود و چرخهای معیوب ایجاد میکند.
۳. دردهای عضلانی و اسکلتی
تنش روانی مداوم باعث انقباض طولانیمدت عضلات میشود. درد گردن، شانه، کمر و سردردهای تنشی در میان کارکنان تحت فشار شغلی بسیار شایع است. در محیطهای صنعتی که کار فیزیکی نیز به آن افزوده میشود، این دردها تشدید میشود.
۴. افزایش خطر بیماریهای مزمن
پژوهشها نشان دادهاند که استرس شغلی مزمن میتواند خطر ابتلا به بیماریهای قلبی–عروقی، اختلالات گوارشی و ضعف سیستم ایمنی را افزایش دهد. افزایش طولانیمدت هورمون کورتیزول با التهاب مزمن خفیف در بدن مرتبط است؛ عاملی که در بروز بسیاری از بیماریهای غیرواگیر نقش دارد.
ابعاد روانی؛ از بیانگیزگی تا احساس بیاثر بودن در کنار نشانههای جسمی، فرسودگی شغلی با تغییر نگرش فرد نسبت به کار همراه است. کارمندی که زمانی با انگیزه و احساس مسئولیت فعالیت میکرد، ممکن است بهتدریج دچار بدبینی، فاصلهگیری عاطفی از محیط کار و کاهش احساس موفقیت شود.در محیطهای صنعتی بزرگ، اگر ارتباط مؤثر میان مدیریت و کارکنان وجود نداشته باشد یا قدردانی و بازخورد سازنده کمرنگ باشد، این احساس بیاثر بودن تشدید میشود. نتیجه آن کاهش تعلق سازمانی و افت بهرهوری است؛ مسئلهای که در نهایت به زیان کل مجموعه تمام میشود.
چرا صنایع بندرعباس باید این موضوع را جدی بگیرند؟
صنعت، موتور محرک توسعه اقتصادی استان هرمزگان است. اما توسعه پایدار بدون توجه به سلامت نیروی انسانی ممکن نیست. فرسودگی شغلی تنها یک مشکل فردی نیست؛ بلکه مسئلهای سازمانی و حتی اجتماعی است.افزایش غیبت از کار، کاهش کیفیت عملکرد، بالا رفتن خطاهای انسانی و هزینههای درمانی، همگی از پیامدهای بیتوجهی به این پدیده هستند. در شرایطی که رقابت صنعتی و فشار تولید رو به افزایش است، توجه به سرمایه انسانی بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
راهکارهای پیشنهادی برای پیشگیری و مدیریت کارشناسان سلامت شغلی بر چند محور کلیدی تأکید دارند:
۱. بازنگری در حجم و شیفت کاری
تنظیم منطقی ساعات کار، پیشبینی استراحت کافی و جلوگیری از اضافهکاریهای مداوم میتواند از تخلیه مزمن انرژی کارکنان جلوگیری کند.
۲. تقویت حمایت سازمانی
ایجاد کانالهای ارتباطی شفاف، ارائه بازخورد مثبت، مشارکت دادن کارکنان در تصمیمگیریها و توجه به عدالت سازمانی، احساس ارزشمندی را تقویت میکند.
۳. آموزش مدیران برای شناسایی علائم اولیه
مدیران خط مقدم باید بتوانند نشانههای اولیه فرسودگی را تشخیص دهند؛ مانند افت ناگهانی عملکرد، تحریکپذیری یا کنارهگیری اجتماعی.
۴. ترویج فرهنگ سلامت روان در محیط کار
برگزاری کارگاههای مدیریت استرس، مشاوره شغلی و برنامههای ارتقای تابآوری میتواند نقش پیشگیرانه داشته باشد.فرسودگی شغلی در صنایع بندرعباس موضوعی فراتر از خستگی روزمره است؛ پدیدهای که اگر نادیده گرفته شود، میتواند سلامت جسمانی و روانی کارکنان را تهدید کند و ایمنی و بهرهوری سازمانها را کاهش دهد. سرمایه اصلی هر صنعت، نیروی انسانی آن است. توجه به سلامت شغلی و پیشگیری از فرسودگی، نه هزینه اضافی، بلکه سرمایهگذاری بلندمدت برای پایداری تولید و توسعه اقتصادی استان به شمار میرود.
ثبت دیدگاه