دریانیوز//بندرعباس سالهاست به عنوان یکی از اصلیترین دروازههای تجاری کشور شناخته میشود؛ شهری که بخش قابل توجهی از صادرات، واردات و ترانزیت کالا از طریق آن انجام میگیرد. با پررنگتر شدن سیاستهای کلان در حوزه «اقتصاد دریاپایه»، نگاهها بار دیگر به ظرفیتهای هرمزگان و بهویژه بندرعباس معطوف شده است. پرسش اساسی اما اینجاست که آیا توسعه زیرساختهای فیزیکی بهتنهایی برای تحقق این هدف کافی است یا مؤلفههای انسانی نیز باید همزمان مورد توجه قرار گیرد؟اقتصاد دریاپایه تنها به معنای گسترش فعالیتهای بندری نیست. این مفهوم مجموعهای از فعالیتها از جمله حملونقل دریایی، لجستیک، صنایع مستقر در پسکرانههای بندری، شیلات، کشتیسازی و خدمات وابسته را در بر میگیرد. در چنین چارچوبی، بندرعباس به دلیل موقعیت ژئواکونومیک خود در شمال خلیج فارس، جایگاهی راهبردی در نقشه اقتصادی کشور دارد.
در سالهای اخیر، سرمایهگذاریهای قابل توجهی در توسعه زیرساختهای بندری انجام شده است. نقش سازمان بنادر و دریانوردی در افزایش ظرفیت تخلیه و بارگیری، تجهیز پایانهها و بهبود فرآیندهای لجستیکی، موجب ارتقای توان عملیاتی بنادر جنوب شده است. توسعه اسکلهها، نوسازی تجهیزات و حرکت به سمت هوشمندسازی بخشی از فرآیندهای بندری، از جمله اقداماتی است که با هدف تقویت جایگاه ایران در زنجیره تجارت منطقهای صورت گرفته است.
همجواری صنعت و دریا؛ یک مزیت رقابتی
یکی از ویژگیهای مهم بندرعباس، استقرار صنایع بزرگ در مجاورت بندر است. فعالیت مجتمعهایی نظیر شرکت فولاد هرمزگان و منطقه ویژه اقتصادی صنایع معدنی و فلزی خلیج فارس در غرب این شهر، مزیت قابل توجهی در کاهش هزینههای حملونقل و تسهیل صادرات ایجاد کرده است. نزدیکی خطوط تولید به اسکلههای صادراتی، زمان انتقال کالا را کاهش داده و امکان رقابتپذیری بیشتر در بازارهای هدف را فراهم میکند.
این همافزایی میان صنعت و بندر، اگر با مدیریت یکپارچه زنجیره تأمین همراه شود، میتواند نقش بندرعباس را در اقتصاد ملی پررنگتر کند. با این حال، کارشناسان حوزه مدیریت صنعتی معتقدند توسعه سختافزاری بدون توجه به مؤلفههای نرمافزاری، به بهرهوری پایدار منجر نخواهد شد.
چالش پنهان؛ سرمایه انسانی در صنایع دریامحور
در تحلیل اقتصاد دریاپایه، اغلب تمرکز بر ظرفیت اسکلهها، تناژ تخلیه و بارگیری یا حجم سرمایهگذاریهاست؛ اما یکی از عناصر کمتر دیدهشده، وضعیت سرمایه انسانی در صنایع بندری و وابسته است. فعالیت در محیطهای صنعتی جنوب کشور، بهویژه در ماههای گرم سال، با فشارهای جسمی و روانی همراه است. شیفتهای کاری فشرده، مسئولیتهای ایمنی و حساسیت عملیات بندری، نیازمند نیروی انسانی آموزشدیده، باانگیزه و دارای تابآوری بالاست.متخصصان حوزه رفتار سازمانی معتقدند بهرهوری در صنایع سنگین، تنها تابع تجهیزات و فناوری نیست. فرهنگ ایمنی، کیفیت آموزش، میزان مشارکت کارکنان در تصمیمسازی و نحوه مدیریت تعارضات سازمانی، همگی بر عملکرد نهایی اثرگذارند. در صورتی که نیروی انسانی دچار فرسودگی شغلی شود یا احساس تعلق سازمانی کاهش یابد، حتی پیشرفتهترین زیرساختها نیز نمیتوانند حداکثر کارایی را تضمین کنند.از سوی دیگر، با توسعه فعالیتهای بندری و صنعتی، ضرورت ارتقای مهارتهای تخصصی نیز افزایش مییابد.
گذار به سمت بنادر هوشمند و استفاده از فناوریهای نوین، مستلزم آموزش مستمر و بازآموزی نیروهاست. در غیر این صورت، شکاف میان زیرساخت فنی و توان نیروی انسانی میتواند به یکی از موانع توسعه تبدیل شود.
اقتصاد دریاپایه و اشتغال بومی
یکی از انتظارات مهم از توسعه اقتصاد دریاپایه، ایجاد اشتغال پایدار برای نیروهای بومی استان است. هرمزگان از نظر جمعیتی جوان محسوب میشود و بهرهگیری از این ظرفیت میتواند به تقویت سرمایه اجتماعی و کاهش مهاجرت نیروی کار کمک کند. با این حال، تحقق این هدف نیازمند پیوند مؤثر میان صنعت و مراکز آموزشی است.تقویت آموزشهای مهارتی متناسب با نیاز صنایع بندری، طراحی دورههای تخصصی مرتبط با لجستیک و مدیریت صنعتی، و توجه به مهارتهای نرم مانند کار تیمی و مدیریت استرس، میتواند زمینهساز ارتقای کیفیت اشتغال در استان باشد. در این میان، نقش دانشگاهها و مراکز فنیوحرفهای در تربیت نیروی کار متناسب با نیاز بازار اهمیت ویژهای دارد.
ضرورت نگاه یکپارچه به توسعه
تجربه کشورهای موفق در حوزه اقتصاد دریامحور نشان میدهد که توسعه پایدار زمانی محقق میشود که زیرساخت فیزیکی، سرمایه انسانی و حکمرانی کارآمد به صورت همزمان تقویت شوند. بندرعباس از نظر موقعیت جغرافیایی و ظرفیت صنعتی، مزیتهای قابل توجهی دارد؛ اما تبدیل این مزیتها به ارزش افزوده پایدار، مستلزم نگاه یکپارچه و بلندمدت است.
در شرایطی که رقابت منطقهای در حوزه ترانزیت و خدمات بندری رو به افزایش است، ارتقای بهرهوری و کیفیت خدمات میتواند جایگاه بنادر جنوب کشور را تثبیت کند. این هدف تنها با توسعه اسکله و تجهیزات محقق نمیشود، بلکه نیازمند سرمایهگذاری بر نیروی انسانی، بهبود فرآیندهای مدیریتی و تقویت فرهنگ سازمانی است.
اقتصاد دریاپایه برای هرمزگان یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی راهبردی است. بندرعباس به عنوان محور اصلی این تحول، از زیرساختهای قابل توجهی برخوردار است و همجواری صنعت و دریا، فرصت کمنظیری برای توسعه فراهم کرده است. با این حال، اگر توسعه زیرساختها با توجه کافی به سرمایه انسانی، آموزش تخصصی و بهرهوری سازمانی همراه نباشد، بخشی از ظرفیتهای بالقوه این منطقه بالفعل نخواهد شد. اکنون که سیاستهای کلان بر تقویت نقش دریا در اقتصاد ملی تأکید دارد، شاید زمان آن رسیده باشد که در کنار آمار ظرفیت و تناژ، شاخصهای مرتبط با کیفیت سرمایه انسانی و بهرهوری نیز در کانون توجه قرار گیرد؛ چراکه آینده اقتصاد دریاپایه، بیش از هر چیز، به ترکیب متوازن «فناوری، مدیریت و نیروی انسانی» وابسته است.
ثبت دیدگاه