معلم شاد، دانش‌آموز موفق

دریانیوز // در جهان امروز، آموزش صرفاً انتقال دانش از معلم به دانش‌آموز نیست،آموزش فرآیندی انسانی، اجتماعی و عاطفی است که کیفیت آن به‌طور مستقیم به حال روانی و احساس امنیت معلمان و دانش‌آموزان وابسته است. نظام‌های آموزشی موفق به این جمع‌بندی رسیده‌اند که بدون توجه به رفاه، شادی و سلامت روان، هیچ اصلاح آموزشی پایداری به ثمر نخواهد نشست.
در همین چارچوب، پژوهشی تازه در بریتانیا که به سرپرستی دکتر الکساندرا هنسی و دکتر سارا مک‌کواری انجام شده، بار دیگر نشان داده است که رفاه، پیش‌شرط یادگیری عمیق و اثربخش است. این تحقیق که نتایج آن در مجله علمی Frontiers in Education منتشر شده، به بررسی چارچوب «مدارس سالم» می‌پردازد؛ چارچوبی که از سال ۲۰۲۰ آغاز شده و اکنون بیش از ۲۰۰۰ مدرسه را در سراسر بریتانیا در بر گرفته است. یافته‌های این پژوهش، فراتر از یک تجربه بومی، حامل پیام‌هایی جهان‌شمول است؛ پیام‌هایی که برای نظام آموزشی ایران و به‌ویژه استان هرمزگان، با شرایط اقلیمی، اجتماعی و فرهنگی خاص خود، می‌تواند الهام‌بخش یک بازاندیشی جدی در سیاست‌های آموزشی باشد.
مدارس سالم
چارچوب «مدارس سالم» بر این اصل بنیادین استوار است که مدرسه پیش از آن‌که محل آموزش رسمی باشد، محیطی انسانی برای رشد، امنیت و تعلق است. در این رویکرد، رفاه معلمان و دانش‌آموزان یک برنامه جانبی نیست بلکه بخشی از هویت و فرهنگ مدرسه تلقی می‌شود.در مطالعه موردنظر، ۱۰ مدرسه از میان بیش از ۲۰۰۰ مدرسه عضو این طرح، به‌صورت عمیق بررسی شدند. این مدارس شامل طیفی متنوع از مدارس ابتدایی کوچک تا دبیرستان‌های بزرگ و مدارس ویژه در انگلستان، اسکاتلند و ولز بودند. با وجود تفاوت‌های ساختاری و جمعیتی، وجه مشترک همه آن‌ها تأکید نظام‌مند بر رفاه بود.
اقداماتی مانند جلسات روزانه یادگیری فعال، کلاس‌های فضای باز، طرح‌های قدردانی از معلمان، آموزش کمک‌های اولیه سلامت روان، کاهش بار کاری غیرضروری و ایجاد باشگاه‌های رفاهی بعد از مدرسه، از جمله مصادیق عملی این چارچوب بودند.
نتایج پژوهش ؛ وقتی حال معلم خوب است، آموزش جان می‌گیرد
نتایج این تحقیق نشان می‌دهد مدارسی که رفاه را در کانون توجه قرار داده‌اند، با پیامدهای ملموس و قابل‌اندازه‌گیری مواجه شده‌اند: افزایش انگیزه و مشارکت دانش‌آموزان در کلاس ،بهبود تمرکز و کاهش تنش‌های رفتاری،کاهش فرسودگی شغلی معلمان،افزایش کیفیت تعامل معلم و دانش‌آموز،تقویت حس تعلق و همبستگی در فضای مدرسه. یکی از معلمان شرکت‌کننده در این مطالعه می‌گوید: وقتی کارکنان خوشحال و آرام باشند، کیفیت درس‌ها بالاتر می‌رود وانرژی خاصی در مدرسه جریان پیدا می‌کند.
دکتر هنسی نیز در جمع‌بندی این پژوهش تأکید می‌کند کودکان زمانی بهترین یادگیری را دارند که احساس امنیت و حمایت کنند و همین موضوع برای معلمان نیز صادق است. رفاه یک تجمل نیست،؛ پایه آموزش عالی است.
چرا این تجربه برای هرمزگان مهم است؟
استان هرمزگان با ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود از اقلیم گرم و مرطوب گرفته تا پراکندگی جغرافیایی، تنوع فرهنگی و اجتماعی و تفاوت سطح برخورداری مناطق با چالش‌هایی در حوزه آموزش مواجه است که صرفاً با تغییر کتاب درسی یا افزایش ساعات آموزش حل نمی‌شوند.در بسیاری از مدارس استان با کمبود معلم و فشار کاری بالای معلمان ، محدودیت امکانات و فرسودگی شغلی مواجه‌اند و دانش‌آموزان نیز تحت تأثیر شرایط محیطی، اقتصادی و اجتماعی، گاه انگیزه و تمرکز لازم برای یادگیری را از دست می‌دهند. در چنین شرایطی، تجربه «مدارس سالم» می‌تواند الگویی الهام‌بخش برای تغییر نگاه از آموزش صرف به تربیت همه‌جانبه باشد.
رفاه معلم؛ حلقه مفقوده کیفیت آموزش در جنوب کشور
معلم، ستون فقرات نظام آموزشی است. با این حال، در بسیاری از سیاست‌گذاری‌ها، از معلم انتظار نقش‌آفرینی حداکثری وجود دارد،بدون آن‌که به سلامت روان، رضایت شغلی و کرامت حرفه‌ای او توجه کافی شود.در استان‌هایی مانند هرمزگان، که شرایط اقلیمی دشوارتر است، توجه به رفاه معلمان اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. تجربه مدارس سالم نشان می‌دهد که قدردانی رسمی، کاهش کارهای غیرضروری، ایجاد فضاهای گفت‌وگو و حمایت روانی می‌تواند به‌طور مستقیم کیفیت تدریس را ارتقا دهد.
مدرسه به‌مثابه جامعه
یکی از مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش آن است که مدارس موفق، خود را صرفاً «ساختمان آموزشی» نمی‌دانند، بلکه جامعه‌ای کوچک با روابط انسانی فعال تلقی می‌کنند. در این مدارس، دانش‌آموزان احساس می‌کنند دیده و شنیده می‌شوند و معلمان نیز خود را بخشی ارزشمند از یک مأموریت مشترک می‌دانند.
دکتر مک‌کواری در این‌باره می‌گوید: «این تحقیق نشان می‌دهد مدارس تنها محل آموزش نیستند، بلکه جوامعی هستند که انسان‌ها را پرورش می‌دهند.»چنین نگاهی، با فرهنگ بومی هرمزگان که بر روابط انسانی، همدلی و پیوندهای اجتماعی استوار است همخوانی بالایی دارد و می‌تواند به تقویت سرمایه اجتماعی در سطح محلات و شهرها منجر شود.
نقش مدیران مدارس ؛ رهبری از بالا، مشارکت از پایین
یکی از نکات کلیدی این پژوهش، تأکید بر نقش مدیران ارشد مدارس است. برنامه‌های رفاهی زمانی بیشترین اثر را دارند که:از سوی مدیران حمایت شوند اما با مشارکت فعال معلمان و دانش‌آموزان شکل بگیرند.این الگو می‌تواند برای نظام آموزشی هرمزگان، پیامی روشن داشته باشد؛ تحول آموزشی بدون رهبری آگاهانه و مشارکتی ممکن نیست.
رفاه؛ هزینه یا سرمایه‌گذاری؟
در نگاه سنتی، برنامه‌های رفاهی گاه به‌عنوان هزینه‌های جانبی تلقی می‌شوند. اما یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که رفاه، در واقع سرمایه‌گذاری بلندمدت در کیفیت آموزش، کاهش آسیب‌های اجتماعی و پرورش نسل توانمند است. مدارسی که بر سلامت و شادی سرمایه‌گذاری کرده‌اند، نه‌تنها نتایج آموزشی بهتری داشته‌اند، بلکه محیط‌هایی امن‌تر، مهربان‌تر و پایدارتر ساخته‌اند؛ محیط‌هایی که می‌توانند الگوی توسعه انسانی در مقیاس محلی و استانی باشند.
افقی تازه برای آموزش در هرمزگان
تجربه «مدارس سالم» بریتانیا نشان می‌دهد که رفاه و یادگیری جدایی‌ناپذیرند. این تجربه، بیش از آن‌که نسخه‌ای آماده باشد، دعوتی است به بازاندیشی در فلسفه آموزش.برای استان هرمزگان، تعمیم این رویکرد می‌تواند گامی مؤثر در مسیر ارتقای کیفیت آموزش، افزایش رضایت معلمان، تقویت انگیزه دانش‌آموزان و در نهایت، ساختن جامعه‌ای قوی‌تر و همدل‌تر باشد.
آموزش زمانی به رسالت واقعی خود می‌رسد که مدرسه، جایی برای «حال خوب» باشد؛ جایی که معلم با انگیزه تدریس کند و دانش‌آموز با امید یاد بگیرد.
معلم شاد، دانش‌آموز موفق این یک شعارنیست، راهبردی برای آینده آموزش هرمزگان است.