دریانیوز//در سالهای اخیر، کاهش نرخ باروری و رشد منفی جمعیت به یکی از چالشهای ساختاری جامعه ایران تبدیل شده است. این پدیده تنها یک آمار خشک نیست؛ بلکه نشاندهنده تحولات عمیق اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است که سبک زندگی، آرمانها و اولویتهای نسل جوان را دگرگون کرده است.دلایل این گذار جمعیتی را میتوان در چند محور اصلی زیر بررسی کرد .
تغییر سبک زندگی و بازتعریف اولویتها
سبک زندگی زوجهای جوان امروز به شدت با نسل گذشته متفاوت است. امروزه تمرکز بیشتر بر کیفیت زندگی فردی، تحقق آرزوهای شخصی و مدیریت زمان و منابع است. در این چارچوب، فرزندآوری نه تنها به عنوان یک امر طبیعی که گاه به عنوان عاملی که ممکن است این اولویتها را مختل کند، تلقی میشود. بسیاری از زوجها، به ویژه در طبقات متوسط و بالاتر، ترجیح میدهند تعداد فرزندان را محدود (معمولاً یک یا دو فرزند) نگه دارند تا بتوانند تمام امکانات و توجه خود را بر تربیت و آینده آنان متمرکز کنند.
نقش محوری مسائل اقتصادی
برای طبقه متوسط و کمدرآمد، اقتصاد مهمترین عامل بازدارنده است. درآمدهای ثابت و اغلب ناکافی در برابر هزینههای سرسامآور مسکن، درمان، آموزش و تفریح، این تصور را تقویت میکند که فرزندآوری بیشتر به معنای کاهش شدید کیفیت زندگی تمام اعضای خانواده است. این در حالی است که در نظام خانوادههای گسترده گذشته، هزینهها و مراقبتها بین اعضای بیشتری تقسیم میشد.
دگرگونی نقش زنان و مادران
شاید یکی از عمیقترین تغییرات، در نگرش زنان به زندگی و نقش اجتماعی خود رخ داده است. زنان امروز، برخلاف نسل گذشته، تحصیلات عالیتر، شغل و برنامههای شخصی و حرفهای مستقل دارند. آنان دیگر حاضر نیستند هویت خود را صرفاً در قالب «مادر» تعریف کنند. تمایل به داشتن زمان برای خود، توسعه فردی، مشارکت اجتماعی و حفظ سلامت روانی، باعث میشود بسیاری از مادران، داشتن فرزندان بیشتر را با اهداف خود در تعارض ببینند.
تغییر ساختار خانواده و افزایش آسیبپذیری
افزایش نرخ طلاق، شکلگیری خانوادههای تکوالدی و غلبه الگوی خانواده هستهای (فقط پدر، مادر و فرزند)، شبکه حمایتی سنتی را تضعیف کرده است. در این ساختار، تمام مسئولیت مراقبت و هزینهها بر دوش دو نفر است و در صورت بروز هر مشکل، فشار مضاعفی بر خانواده وارد میآید. این آسیبپذیری، ریسک فرزندآوری بیشتر را افزایش میدهد.
افزایش توقعات از والدگری
والدین امروز میخواهند برای فرزندشان بهترین امکانات آموزشی، فراغتی و سلامتی را فراهم کنند. آنان خود را مسئولِ ساختِ آیندهای درخشان برای فرزند میدانند و این بار روانی و مالی سنگینی ایجاد میکند. این کمالگرایی در تربیت، خود به یک مانع ذهنی تبدیل شده است. واقعیت این است که کاهش میل به فرزندآوری، صرفاً با وامهای کمبهره، شعارهای تبلیغاتی یا قوانین دستوری قابل حل نیست.
این پدیده ریشه در یک گذار فرهنگی-اجتماعی گسترده دارد.راهحل، درک این تحولات و ارائه پاسخهای واقعنگرانه است. ایجاد ثبات اقتصادی، امنیت شغلی، تقویت سیستمهای حمایت اجتماعی (مانند مهدکودکهای باکیفیت و ارزان)، توزیع عادلانهتر منابع، بازنگری در قوانین کار برای والدین، و مهمتر از همه، پذیرش حق انتخاب زنان در تعیین سبک زندگی خود.تا زمانی که تصویر آینده برای جوانان، همراه با اضطراب معیشتی و ناامنی باشد، طبیعی است که اولویت آنان، کاهش ریسک و تمرکز بر زندگی شخصی باشد. احیای نرخ باروری، نیازمند ساختن آیندهای قابل اتکا برای خانوادههاست.
ثبت دیدگاه