آسیب‌های خاموش

دریانیوز//مسئله استعمال دخانیات در سنین پایین، به ویژه در میان قشر دانش‌آموز، یکی از چالش‌های جدی و چندوجهی پیش روی نظام‌های آموزشی و بهداشتی کشورها به شمار می‌رود. این پدیده، فراتر از یک عادت ساده، زمینه‌ساز مجموعه‌ای از آسیب‌های جسمی، روانی و اجتماعی در دوران حساس رشد و شکل‌گیری شخصیت است. هرچند دخانیات مدت‌ها به عنوان یک معضل مرتبط با پسران تلقی می‌شد، اما آمارها در سال‌های اخیر نشان‌دهنده افزایش نگران‌کننده شیوع آن در میان دختران دانش‌آموز است که این خود نیازمند توجه ویژه و تحلیل عمیق‌تری از عوامل محرک آن می‌باشد.
گرایش دختران به سیگار و سایر محصولات نیکوتینی اغلب ریشه در فشارهای اجتماعی و پیچیدگی‌های فرآیند هویت‌یابی در دوران نوجوانی دارد. عواملی نظیر تقلید از همسالان، تلاش ناخودآگاه برای پذیرش اجتماعی یا ورود به گروه‌های مرجع و همچنین تأثیرپذیری از الگوهای رسانه‌ای نقش مهمی ایفا می‌کنند. علاوه بر این، دختران ممکن است در واکنش به استرس‌های تحصیلی یا مسائل عاطفی و همچنین به اشتباه برای کنترل وزن یا مدیریت اضطراب به سمت دخانیات سوق داده شوند.فشارهای مضاعف ناشی از تصویر بدنی و استانداردهای زیبایی غیرواقعی که در فضای مجازی ترویج می‌یابد، به عنوان عاملی پنهان، می‌تواند آن‌ها را به سمت مصرف این مواد گرایش دهد تا به زعم خود، به یک هویت مطلوب دست یابند.
تأثیرات منفی دخانیات بر بدن همه افراد آشکار است؛ از ریسک بالای سرطان‌های ریه و بیماری‌های قلبی-عروقی گرفته تا مشکلات مزمن تنفسی. با این حال، زنان و دختران به دلیل تفاوت‌های فیزیولوژیکی، در معرض خطرات خاص‌تری قرار دارند. نیکوتین، به عنوان ماده اصلی اعتیادآور، می‌تواند بر رشد مغز که تا اواسط دهه سوم زندگی ادامه دارد، اثر مخرب بگذارد و موجب اختلال در عملکردهای شناختی مانند تمرکز و حافظه شود. از منظر زیبایی‌شناسی که برای این گروه سنی اهمیت ویژه‌ای دارد، مصرف دخانیات منجر به پیری زودرس پوست، ایجاد چین و چروک‌های زودرس و زردی دندان‌ها می‌شود که این خود می‌تواند موجب کاهش شدید اعتماد به نفس در بلندمدت گردد، حتی اگر در کوتاه‌مدت برای کسب پذیرش گروهی مورد استفاده قرار گرفته باشد. در نهایت، شروع مصرف در سنین پایین، احتمال شکل‌گیری اعتیاد شدیدتر و طولانی‌مدت را به شدت افزایش می‌دهد.
 هشدار یک فعال رسانه‌ای درباره شیوع نگران‌کننده مصرف دخانیات در میان نوجوانان بندرعباس
مصیب رجایی، فعال رسانه‌ای استان هرمزگان با ابراز نگرانی جدی نسبت به افزایش مصرف دخانیات در میان نوجوانان به‌ویژه دختران دانش‌آموز، نسبت به عادی‌سازی استعمال ویپ و سیگارهای الکترونیکی در فضاهای عمومی شهر بندرعباس هشدار داد. رجایی در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به مشاهدات میدانی خود اظهار کرد: طی ماه‌های اخیر بارها و بارها در مسیر بازگشت دانش‌آموزان از مدارس به‌ویژه در ساعات تعطیلی، شاهد استعمال ویپ یا همان سیگارهای شارژی توسط پسران و دختران نوجوان بوده‌ام و این صحنه‌ها نه‌تنها در کوچه و خیابان، بلکه در پارک‌های سطح شهر، ساحل و حتی اطراف برخی قهوه‌فروشی‌ها به‌وضوح قابل مشاهده است.وی، مصرف دخانیات در سنین پایین را زنگ خطری جدی برای سلامت جامعه دانست و افزود: نگران‌کننده‌تر از اصل مصرف، کاهش سن استعمال دخانیات و گرایش روزافزون دختران نوجوان به این پدیده است؛ موضوعی که در گذشته کمتر شاهد آن بودیم اما امروز به شکلی ملموس در حال گسترش است.دبیر انجمن صنفی کارفرمایی مطبوعات و رسانه‌های استان هرمزگان با اشاره به تصور غلط بی‌ضرر بودن سیگارهای الکترونیکی در میان نوجوانان تصریح کرد: متأسفانه ویپ و سیگارهای الکترونیکی با بسته‌بندی‌های رنگارنگ و طعم‌های جذاب، به‌عنوان محصولی کم‌خطر یا حتی بی‌خطر به نوجوانان معرفی می‌شوند؛ در حالی که طبق هشدارهای پزشکی، این مواد نیز حاوی نیکوتین بوده و زمینه‌ساز اعتیاد، آسیب‌های ریوی و مشکلات روانی در سنین حساس رشد هستند.رجایی نقش خانواده‌ها را در پیشگیری از این آسیب اجتماعی بسیار مهم دانست و گفت: بسیاری از والدین یا از این موضوع بی‌اطلاع هستند یا آن را جدی نمی‌گیرند و از این رو گفتگوی صریح با فرزندان، نظارت آگاهانه و افزایش سواد رسانه‌ای خانواده‌ها می‌تواند نقش مؤثری در کاهش این روند داشته باشد.

وی همچنین از مسئولان آموزشی و فرهنگی خواست تا اقدامات جدی‌تری در این زمینه انجام دهند. سرپرست روزنامه کار و کارگر در استان هرمزگان افزود: مدارس، آموزش و پرورش، نهادهای فرهنگی و حتی شهرداری‌ها باید با برنامه‌ریزی منسجم، آموزش‌های پیشگیرانه و نظارت بر عرضه و مصرف دخانیات، از گسترش این آسیب جلوگیری کنند. وی تاکید کرد: همچنین برخورد با فروشندگان غیرقانونی ویپ به نوجوانان باید با جدیت بیشتری دنبال شود.رجایی در پایان تأکید کرد: اگر امروز نسبت به این پدیده بی‌تفاوت باشیم، در آینده‌ای نه‌چندان دور با نسلی مواجه خواهیم شد که سلامت جسم و روان آن به‌شدت در معرض تهدید است و هشدار امروز، برای پیشگیری از بحران فرداست.
مسئولین باید نظارت دقیقی بر فروشگاه‌های اطراف مدارس داشته باشند
الناز سهرابی‌پور استاد دانشگاه آزاد اسلامی هرمزگان هم در گفتگو با خبرنگار ما گفت: متأسفانه آمارها نشان می‌دهد که مصرف دخانیات در بین دانش‌آموزان، به‌ویژه در میان دختران نوجوان، روند صعودی دارد.
وی در ادامه افزود: این مسئله یکی از دغدغه‌های اصلی سیستم آموزشی و خانواده‌هاست. وقتی صحبت از دانش‌آموزان دختر می‌شود، نمی‌توان فقط یک علت را مطرح کرد؛ این پدیده ترکیبی از عوامل روان‌شناختی، اجتماعی و خانوادگی است.مدرس دانشگاه تأکید کرد: اولین و شاید مهم‌ترین علت در جامعه امروز ما،فشارهای روانی و اضطراب است. دختران نوجوان در مقطع دبیرستان با فشارهای شدید تحصیلی (کنکور)، انتظارات کمال‌گرایانه والدین و بحران‌های هویت مواجه هستند. آن‌ها گاهی برای تسکین موقت این اضطراب یا فرار از فضا، به سمت مواد دخانی مثل قلیان یا سیگار الکترونیکی می‌روند که متأسفانه در برخی باورهای غلط رایج، آسیب آن کمتر از سیگار سنتی تلقی می شود.سهرابی پور ادامه داد: از طرفی فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی نیز نقش بسیار پررنگی دارند، امروزه الگوهای زندگی و سبک‌های ناسالم (Lifestyle) از طریق اینفلوئنسرها یا فیلم‌های خارجی به راحتی در دسترس نوجوانان است.وی گفت: در بسیاری از این محتواها، استعمال دخانیات به‌عنوان نمادی از استقلال، مدرن بودن، رهایی و زیبایی به دختران القا می‌شود. نوجوان در مرحله‌ای از رشد است که می‌خواهد هویت مستقل برای خودش تعریف کند و گاهی تصور می‌کند با انجام این کارها، به بزرگسالان نزدیک‌تر شده یا از قوانین خشک خانواده فاصله گرفته است.

این یکی از راه‌های ابراز وجود نوجوانان است.مدرس دانشگاه با بیان اینکه نبود سرگرمی‌های سالم و تفریحات جایگزین نیز در این امر مؤثر است، تصریح کرد: در بسیاری از مناطق شهری با کمبود فضاهای ورزشی اختصاصی برای دختران و نبود مراکز تفریحی سالم و پویا روبرو هستیم. وقتی یک دانش‌آموز دختر پس از ساعت‌ها نشستن در مدرسه و کلاس‌های کنکور، فضایی برای تخلیه انرژی، خلاقیت یا تفریح گروهی پیدا نمی‌کند، هرچه پیشنهاد شود یا در دسترس باشد، ممکن است به عنوان یک گزینه جذاب (حتی برای تجربه) دیده شود.وی ادامه داد: علاوه بر این، دسترسی آسان نیز مسئله مهمی است. متأسفانه فروش سیگار و تنباکو به افراد زیر ۱۸ سال یا در نزدیکی مدارس همچنان انجام می‌شود و قلیان‌بارهایی که گاهی با عناوین دیگری فعالیت می‌کنند، خود را به محیط‌های دانش‌آموزی نزدیک کرده‌اند.سهرابی‌پور گفت: بنابراین می توان گفت، خانواده خط مقدم مقابله است. اما گاهی نحوه برخورد خانواده خود مشکل‌ساز است.
برخوردهای سخت‌گیرانه، تحقیرآمیز و خشونت‌آمیز معمولاً نتیجه عکس دارد و نوجوان را به پنهان‌کاری و مقاومت بیشتر سوق می‌دهد.این مدرس دانشگاه تأکید کرد: خانواده‌ها باید به جای قضاوت، وارد گفتگوی دوستانه شوند، باید بدانند که کشیدن سیگار یا قلیان توسط دخترشان، لزوماً به معنای بدرفتاری یا بی‌اخلاقی نیست، بلکه اغلب فریادِ «کمک» یا نشان‌دهنده یک مشکل روانی پنهان است. والدین باید مهارت‌های زندگی، اعتمادبه‌نفس و راه‌های سالم مدیریت استرس را به فرزندانشان بیاموزند، نه اینکه فقط با ترس و وحشت از آن‌ها بخواهند این کار را ترک کنند. وی در ادامه به ارائه راهکار عملی برای مدارس و مسئولین پرداخت و گفت: مدارس باید از آموزش‌های صرفاً انضباطی و خشک فاصله بگیرند، برگزاری کارگاه‌های آموزشی با رویکرد مشارکتی (نه سخنرانی‌های یک‌طرفه)، تقویت مهارت‌های «نه گفتن»، و آموزش سواد رسانه‌ای برای تشخیص تبلیغات فریبنده بسیار حیاتی است.این مدرس دانشگاه در ادامه تأکید کرد: همچنین، مسئولین باید نظارت دقیقی بر فروشگاه‌های اطراف مدارس داشته باشند و مهم‌تر از همه، فضاهای شاد، ورزشی و فرهنگی را برای دختران نوجوان فراهم کنند تا آن‌ها بتوانند انرژی خود را در مسیر صحیح تخلیه کنند. پیشگیری همیشه و در همه حال آسان‌تر و کم‌هزینه‌تر از درمان است.