دریانیوز // کشاورزی مدرن، بهویژه کشت گلخانهای، امروزه به یکی از مهمترین محورهای توسعه پایدار در استانهای کمآب کشور تبدیل شده است. این شیوه کشاورزی با مصرف بهینه منابع آبی، کنترل دقیق شرایط محیطی و کاهش ریسک خسارت ناشی از آفات و بیماریها، امکان تولید محصولی با کیفیت و بازده بالا را فراهم میکند. گلخانهها نه تنها قابلیت تولید در تمام طول سال را دارند، بلکه با بهرهگیری از فناوریهای نوین مانند سیستمهای آبیاری قطرهای، تهویه هوشمند و سنسورهای محیطی، میتوانند حداکثر بهرهوری از زمین و منابع را ایجاد کنند. توسعه کشاورزی گلخانهای بهویژه در مناطقی مانند حاجیآباد، که شرایط اقلیمی و خاکی مناسب دارد، میتواند ضمن تأمین امنیت غذایی، فرصتهای صادراتی و اشتغال پایدار برای جوانان منطقه نیز فراهم کند.
با توجه به اهمیت موضوع، خبرنگار دریا به سراغ اولین گلخانهدار استان هرمزگان و یکی از پیشگامان کشاورزی مدرن در جنوب کشور، رفته و در گفتگویی به بررسی وضعیت کشاورزی گلخانهای در استان هرمزگان و شهرستان حاجیآباد پرداخته است. ایشان که بیش از پنج دهه تجربه در حوزه کشاورزی دارند، ضمن تشریح مسیر حرفهای خود، ظرفیتهای بالقوه منطقه، دستاوردها و چالشهای پیشروی کشاورزان را با جزئیات بیان کردند.این گفتگو فرصتی است تا هم تجربه عملی یک پیشکسوت کشاورزی را مرور کنیم و هم تصویری روشن از وضعیت فعلی و آینده کشاورزی مدرن در استان هرمزگان ارائه دهیم.
دریا: لطفاً خودتان را معرفی کنید و بفرمایید از چه سالی وارد حوزه کشاورزی و کشت گلخانهای شدید؟
اینجانب حسین شاه نظری هستم و از سال ۱۳۴۵ وارد عرصه کشاورزی شدم. فعالیت در زمینه کشت گلخانهای را از سال ۱۳۷۴ آغاز کردهام و با افتخار میتوانم بگویم که اولین گلخانهدار استان هرمزگان محسوب میشوم. سالها تجربه در کشاورزی سنتی و گلخانهای به من این امکان را داده است که ضمن شناخت چالشهای منطقه، روشهای نوین کشاورزی را در استان و حتی خارج از استان پیاده کنم.
دریا: چه عاملی باعث شد به سمت کشت گلخانهای بروید و این مسیر را انتخاب کنید؟
عوامل متعددی باعث شد به سمت کشاورزی گلخانهای گرایش پیدا کنم؛ از مهمترین آنها میتوان به مصرف کم آب، کنترل بهتر محصولات از نظر آفات و بیماریها، امکان مدیریت دقیق شرایط محیطی و تولید محصول با کیفیت بالاتر اشاره کرد. تجربه عملی نشان داده است که کشت در فضای باز مشکلات بسیاری مانند مصرف بالای آب، کنترل دشوار بیماریها و آفات و بازده کمتر دارد. گلخانهها این مشکلات را به میزان قابل توجهی کاهش داده و بازده اقتصادی بیشتری برای کشاورز ایجاد میکنند.
دریا: پیش از احداث گلخانه، چه نوع کشتی انجام میدادید و چه تفاوتهایی بین آن و کشت گلخانهای میبینید؟
پیش از آغاز فعالیت در گلخانه، سبزیجات و صیفیجات مانند خیار و هندوانه را در فضای باز کشت میکردم. تفاوت اصلی این نوع کشاورزی با گلخانهای در مصرف بالای آب، آسیبپذیری در برابر آفات و بیماریها، و همچنین عدم امکان کنترل دقیق شرایط محیطی بود. در کشاورزی گلخانهای، با مدیریت دقیق دما، رطوبت و تهویه میتوان محصولی با کیفیت بهتر و میزان ضایعات کمتر تولید کرد. همچنین گلخانه امکان کشت در تمام طول سال را فراهم میآورد که در فضای باز محدودیتهای فصلی دارد.
دریا: در حال حاضر چه محصولات گلخانهای کشت میکنید و سطح زیرکشت شما چقدر است؟
در حال حاضر در استان هرمزگان، محصولاتی شامل گوجهفرنگی، بادمجان و فلفل را در مساحت ۲۲ هکتار کشت میکنم. علاوه بر این، ۲۰ هکتار در استان فارس و ۲۰ هکتار در استان اصفهان زیر کشت محصولات گلخانهای قرار دارد. مجموعاً بیش از ۶۲ هکتار از زمینهای کشور را تحت پوشش کشاورزی مدرن قرار دادهایم که نشان از گستردگی فعالیت و ظرفیت بالای تولید دارد.
دریا: از چه نوع سیستم آبیاری و تهویه در گلخانه استفاده میکنید؟
در گلخانهها از سیستم آبیاری قطرهای بهره میبرم که مصرف آب را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد و امکان مدیریت بهتر تغذیه گیاهان را فراهم میکند. تهویه نیز به وسیله فنهای صنعتی، پد و پنجرههای مدرن انجام میشود تا دما و رطوبت گلخانه در شرایط بهینه حفظ شود. استفاده از این تجهیزات باعث افزایش بهرهوری و کاهش ریسک خسارت ناشی از گرما یا رطوبت نامتعادل میشود.
دریا: چه مقدار از تولید شما در داخل شهرستان مصرف میشود و چه میزان به سایر مناطق یا استانها ارسال میگردد؟
حدود ۳۰ درصد محصولات تولیدی در بازارهای داخلی عرضه میشود و بخش عمده، یعنی حدود ۷۰ درصد، به کشورهای آسیای میانه، ارمنستان و روسیه صادر میشود. این موضوع نشاندهنده کیفیت بالای محصولات و قابلیت رقابت در بازارهای بینالمللی است.
دریا: در زمینه بذر، کود و نهادهها از چه منابعی استفاده میکنید؟ داخلی یا وارداتی؟
۹۰ درصد بذرها و نیازهای گلخانهای وارداتی هستند و عمدتاً از کشور هلند تأمین میشوند. استفاده از این بذرها باعث شده کیفیت محصولات افزایش یافته و عملکرد تولید نسبت به کشت سنتی قابل مقایسه با استانداردهای جهانی باشد.
دریا: کشت گلخانهای شما چه تأثیری بر مصرف آب و بهرهوری زمین داشته است؟
کشت گلخانهای میتواند تا ۸۰ درصد در مصرف آب و زمین صرفهجویی ایجاد کند. علاوه بر کاهش مصرف منابع طبیعی، محصولات تولیدی از کیفیت و تناژ بالاتری برخوردار هستند و میتوانند بازارهای صادراتی را هدف قرار دهند. این موضوع به ویژه در مناطقی مانند هرمزگان که منابع آبی محدود است، اهمیت ویژه دارد.
دریا: آیا از فناوریهای نوین مانند سنسورهای دمایی یا سیستم کنترل هوشمند استفاده میکنید؟
بله، استفاده از فناوریهای نوین کشاورزی برای موفقیت در گلخانه ضروری است. سیستمهای کنترل هوشمند دما و رطوبت، سنسورهای محیطی و نرمافزارهای مدیریت مزرعه از جمله تجهیزاتی هستند که به ما امکان میدهند شرایط محیطی را بهینه کرده و میزان بازدهی محصولات را افزایش دهیم. بدون استفاده از این فناوریها، مدیریت گلخانه در سطح حرفهای دشوار خواهد بود.
دریا: چه تجربه موفق یا خلاقیتی در مدیریت گلخانه دارید که دیگر کشاورزان میتوانند از آن بهره بگیرند؟
تخصص و دانش، کلید موفقیت در کشاورزی گلخانهای است. من همواره سعی کردهام از تجربیات کشاورزان پیشرفته، به ویژه کشاورزان هلندی، بهرهبرداری کنم. ارتباط مستمر با کارشناسان بینالمللی و تطبیق شیوههای نوین با شرایط محلی، به من کمک کرده است تا بهرهوری گلخانهها را افزایش دهم. توصیه من به سایر کشاورزان این است که همیشه به دنبال یادگیری و بهروز نگهداشتن دانش خود باشند و از فناوریهای نوین غافل نشوند.
دریا: مهمترین چالشهای پیشروی شما در حوزه کشت گلخانهای چیست؟
بزرگترین چالش، کمبود کارشناسان تحصیلکرده و نیروی کار ماهر است. بسیاری از گلخانهها به دلیل نبود نیروی متخصص با مشکلات مدیریتی مواجه میشوند. دانشگاهها و مراکز آموزشی باید در تربیت کارشناسان و نیروی کار ماهر در حوزه کشاورزی تلاش بیشتری کنند تا کشاورزان بتوانند با بهرهوری و کیفیت بالاتر فعالیت کنند.
دریا: آیا در زمینه تسهیلات بانکی، بیمه محصولات یا حمایت دولتی رضایت دارید؟
وضعیت بیمه محصولات کشاورزی بسیار ضعیف است. شخصاً تجربه داشتهام که حتی پس از بیمه کردن گلخانه و وقوع خسارت ناشی از طوفان، نتوانستم ریالی دریافت کنم. دولت نباید مانع فعالیت کشاورزان شود و حمایت واقعی زمانی معنا دارد که موانع تولید را برطرف کند، نه اینکه صرفاً دستورالعملها یا محدودیتهای غیرکارشناسی وضع شود.
دریا: وضعیت زیرساختهای کشاورزی در حاجیآباد را چگونه ارزیابی میکنید؟
حاجیآباد دارای شرایط اقلیمی مناسب و ظرفیتهای بسیار بالا برای توسعه گلخانهها و محصولات کشاورزی است. به ویژه در زمینه محصولاتی مانند خرمای پیارم، گندم و دیگر صیفیجات، این شهرستان میتواند نقش مهمی در تأمین نیازهای استان و حتی کشور ایفا کند.
دریا: برای گسترش فعالیت خود در سالهای آینده چه برنامهای دارید؟
با توجه به شرایط فعلی کشور و کمبود نیروی کار ماهر، فعلاً برنامه توسعهای مشخصی ندارم. اما در صورت حمایت دولت و تأمین نیروی انسانی مورد نیاز، برنامههای گسترش و ارتقای زیرساختها و سطح زیرکشت را در دستور کار قرار خواهم داد.
دریا: به نظر شما شهرستان حاجیآباد چه ظرفیتی برای توسعه گلخانهها دارد؟
حاجیآباد ظرفیت بسیار بالایی برای توسعه گلخانهها و سایر محصولات کشاورزی دارد. این شهرستان از نظر اقلیم، منابع خاک و دسترسی به بازارها شرایط ویژهای دارد و میتواند الگوی موفق کشاورزی مدرن در استان و کشور باشد.
دریا: چه انتظاری از مسئولان استان و وزارت جهاد کشاورزی دارید؟
انتظار ما این است که مسئولان استان و وزارتخانه مانع فعالیت کشاورزان نشوند و در صورت امکان، موانع تولید را رفع کنند. حمایت واقعی میتواند شامل ارائه تسهیلات به کشاورزان دارای توان مالی محدود باشد. لازم به ذکر است که تمام تصمیمات کلان باید در سطح وزارتخانه اصلاح شود، چرا که جهاد کشاورزی استان و شهرستان حاجیآباد همیشه کارگشا و حامی کشاورزان بودهاند.
دریا: اگر بخواهید پیامی به جوانان منطقه بدهید تا به سمت کشاورزی مدرن بیایند، چه میگویید؟
کشاورزی حرفهای با دانش و تخصص، فرصت بینظیری برای توسعه اقتصادی و خودکفایی کشور است. جوانان باید از طریق آموزش دانشگاهی و تجربه عملی، مهارتهای لازم را کسب کنند و به ویژه کشاورزی مدرن را بیاموزند. ایران از نظر منابع طبیعی و ظرفیتهای کشاورزی در سطح بسیار مناسبی قرار دارد. استفاده صحیح از منابع آبی محدود میتواند به تولید محصولات با کیفیت و رقابت در سطح جهانی منجر شود.
نگاه به کشاورزی، به ویژه کشاورزی مدرن، میتواند جایگزین مناسبی برای تمرکز صرف بر صنایع و معادن باشد و ایران را در حوزه تولید محصولات کشاورزی در دنیا مطرح کند.
حرف آخر:
تمام آنچه گفته شد، تنها بخش کوچکی از مشکلات و فرصتهای کشاورزی در استان هرمزگان و شهرستان حاجیآباد را نشان میدهد. جهاد کشاورزی استان و شهرستان حاجیآباد همیشه نقش کارگشا و حمایتی داشتهاند، اما متأسفانه بسیاری از دستوراتی که از سطح وزارتخانه صادر میشود، مشکلاتی ایجاد میکند و استان مجبور به اجرای آنهاست.
برای بهبود وضعیت کشاورزان و توسعه واقعی کشاورزی مدرن، تصمیمات کلان باید در سطح وزارتخانه بازنگری و اصلاح شود. طی ۶ تا ۷ سال اخیر، متأسفانه تصمیمات مؤثر و حمایتی قابل توجهی برای کشاورزان اتخاذ نشده است و اصلاح آن در سطح وزارتخانه ضروری است.
ثبت دیدگاه