دریانیوز// بافتهای تاریخی بندرعباس، بهعنوان شناسنامه هویتی و فرهنگی این شهر، گنجینهای ارزشمند از گذشته غنی و متنوع منطقه هرمزگان محسوب میشوند. این بافتها، نه تنها نمایانگر سبک زندگی، معماری و هنر مردمان گذشته هستند، بلکه گواهی بر تعامل تاریخی انسان با محیط زیست، اقلیم و شرایط جغرافیایی دشوار جنوب ایران به شمار میروند. در طول قرون گذشته، بندرعباس بهعنوان یک بندر مهم تجاری و دریانوردی، مرکز ارتباطات فرهنگی و اقتصادی بوده و رد پای این تحولات در ساختار شهری، محلهبندیها، کوچهها، بازارها و خانههای تاریخی آن بهوضوح قابل مشاهده است.
حفظ و احیای این بافتها، علاوه بر ارزش تاریخی، فرهنگی و آموزشی، نقش بسزایی در تقویت هویت جمعی شهروندان و ایجاد حس تعلق به گذشته و فرهنگ محلی دارد.با گذر زمان و رشد سریع شهرنشینی، بسیاری از این بافتها با تهدیدهای جدی مواجه شدهاند. تخریبهای غیرمجاز، نوسازیهای بدون برنامه، ساختوسازهای غیراصولی و کمتوجهی به ارزشهای فرهنگی، آسیبهای جدی به این میراث ارزشمند وارد کرده است. این در حالی است که بافتهای تاریخی میتوانند بهعنوان موتور محرک توسعه پایدار شهری عمل کنند. با احیای درست و حفاظت اصولی از این مناطق، امکان ایجاد فضاهای گردشگری فرهنگی، مراکز آموزشی و پژوهشی و حتی رونق صنایع دستی و مشاغل محلی فراهم میشود، چنین اقداماتی نه تنها از منظر اقتصادی، بلکه از نظر اجتماعی و فرهنگی نیز برای جامعه حائز اهمیت است.اهمیت این بافتها تنها به بعد تاریخی و گردشگری محدود نمیشود.
این بافتها حامل دانش بومی و تجربیات معماری متناسب با شرایط اقلیمی و محیطی جنوب ایران هستند. استفاده از مصالح محلی، شیوههای خنکسازی طبیعی، طراحی حیاط مرکزی و گذرگاههای پیچدرپیچ، همگی نمونههایی از سازگاری انسان با محیط زیست هستند که میتوانند در معماری معاصر و توسعه شهری پایدار الگو قرار گیرند. در واقع، حفاظت و احیای بافتهای تاریخی، به معنای زنده نگه داشتن دانش بومی و انتقال آن به نسلهای آینده است.از سوی دیگر، توجه به این بافتها نمادی از احترام به هویت جمعی و فرهنگی جامعه است. هر کوچه، هر خانه و هر بازار تاریخی، روایتگر زندگی روزمره، مناسبتهای اجتماعی، تجارت و تعاملات انسانی در گذشته است و میتواند به شهروندان حس تعلق و غرور نسبت به میراث فرهنگی خود بدهد.
عدم حفاظت از این میراث، به معنای از دست رفتن فرصتهای ارزشمند برای تقویت پیوندهای اجتماعی و فرهنگی میان نسلها و کاهش جذابیتهای شهری برای گردشگران داخلی و خارجی است. بنابراین، حفاظت و احیای بافتهای تاریخی بندرعباس، ضرورتی چندوجهی است که هم ارزش فرهنگی، هم هویت اجتماعی و هم ظرفیتهای اقتصادی شهر را تقویت میکند. این اقدام نیازمند برنامهریزی دقیق، مشارکت مردمی، حمایت نهادهای دولتی و بهرهگیری از تجربههای علمی و فنآوری روز در حوزه مرمت و باززندهسازی بافتهای تاریخی است. تنها با توجه به این اصول است که میتوان این میراث ارزشمند را از تهدیدهای موجود نجات داد و آن را به سرمایهای پایدار برای توسعه فرهنگی و اقتصادی شهر تبدیل کرد. حفاظت و احیای بافتهای تاریخی بندرعباس با رویکردی پایدار دنبال میشود این شهر با پیوستن به شبکه شهرهای تاریخی ایران، گام مهم و تازهای در مسیر صیانت از میراث تاریخی و فرهنگی خود برداشته است.
در این مسیر، بازخوانی و بررسی پیشینه تاریخی بندرعباس از محله سورو، بهعنوان هسته اولیه شکلگیری شهر و یکی از کهنترین پهنههای زیستی این منطقه، در دستور کار قرار گرفته است. محله تاریخی سورو با شواهد متعدد باستانشناسی از دورههای هخامنشی، ساسانی، صفوی و قاجاریه، نشان میدهد که بندرعباس قدیم دارای ساختاری منظم در حوزههای اقتصادی و ارتباطی بوده و نقشی محوری در تجارت دریایی و زندگی ساحلنشینان ایفا کرده است. این محله، بهعنوان نمادی از هویت تاریخی شهر، ظرفیت بالایی برای تقویت گردشگری فرهنگی و احیای زندگی اجتماعی محلی دارد. پونه هاشمیپور، سرپرست مدیریت بافت و بناهای تاریخی شهرداری، در این باره تأکید کرد: بافتهای تاریخی سرمایههای زنده شهر هستند. این محدودهها تنها متعلق به گذشته نیستند؛ بلکه با برنامهریزی و مدیریت صحیح، میتوانند به محرک توسعه اقتصادی، رونق گردشگری و تقویت هویت شهری تبدیل شوند.
نقش شهرداری، تسهیلگری و ایجاد بستر لازم برای فعالسازی ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی شهر است. وی همچنین با تأکید بر اهمیت مشارکت مردم در فرآیند احیا، افزود: ساکنان این محدودهها ذینفعان اصلی هستند و احیا زمانی موفق خواهد بود که زندگی، کسبوکار و حضور فعال مردم در بافت تاریخی جریان داشته باشد. از نگاه ما، احیا صرفاً یک اقدام عمرانی نیست، بلکه فرایندی اجتماعی، فرهنگی و هویتی است که باید همزمان با زندگی معاصر شهر همپیوند شود. شهرداری بندرعباس با تدوین برنامهای جامع، بازخوانی پیشینه تاریخی شهر را از محله سورو آغاز کرده و اقدامات لازم در حوزه حفاظت، مرمت و معرفی دوباره این محدوده ارزشمند را در دستور کار قرار داده است. به گفته هاشمیپور، هدف این برنامه، حفظ اصالت تاریخی، تقویت نقش اجتماعی بافت و ایجاد پیوند منطقی و پایدار آن با زندگی روزمره شهروندان است. درنتیجه، حفاظت و احیای بافتهای تاریخی بندرعباس، بیش از هر چیز، یک ضرورت فرهنگی و اجتماعی است که با هویت جمعی شهروندان گره خورده است. این بافتها نه تنها بازتابی از تاریخ پرپیچوخم و فرهنگ غنی بندرعباس هستند، بلکه فرصتهایی ارزشمند برای توسعه پایدار، گردشگری فرهنگی و ارتقای زندگی اجتماعی در شهر فراهم میکنند.
تجربه محله سورو نشان میدهد که با بازخوانی پیشینه تاریخی، مرمت اصولی و همراهی مردم، میتوان بافتهای تاریخی را به فضاهایی زنده و پویا تبدیل کرد که هم جذابیت اقتصادی دارند و هم هویت فرهنگی را تقویت میکنند. نقش مردم و مشارکت فعال آنان در این مسیر غیرقابل چشمپوشی است؛ زیرا احیا زمانی معنا پیدا میکند که زندگی، کسبوکار و حضور روزمره ساکنان در بافت جریان داشته باشد، از سوی دیگر، اقدامات شهرداری و برنامهریزی جامع در حوزه حفاظت و مرمت، چارچوبی حرفهای و پایدار برای صیانت از این میراث فراهم میآورد. در نهایت، حفاظت و احیای بافتهای تاریخی بندرعباس، ترکیبی از حفظ اصالت، تقویت هویت و ایجاد فرصتهای اقتصادی و فرهنگی است و تضمین میکند که این میراث گرانبها نه تنها باقی بماند، بلکه به سرمایهای زنده برای نسلهای آینده تبدیل شود.
ثبت دیدگاه