گم‌گشتگی در عصر پیام‌ها؛ چرا جوان امروز نمی‌داند کیست ؟

دریانیوز//وقتی جوانی در فضای مجازی با ده‌ها پروفایل متفاوت ظاهر می‌شود، اما در واقعیت در جستجوی پاسخ من کیستم؟ سرگردان است؛ وقتی نسل جدید میان سنت و مدرنیته، خانواده و فردگرایی، آرمان و معیشت معلق مانده، با یک بحران جمعی هویت روبرو هستیم. آمارهای نگران‌کننده از افزایش احساس پوچی و بی‌هدفی در میان جوانان، زنگ خطری برای جامعه‌ای است که نسل آینده‌سازش در پی یافتن هویت خویش درمانده است. ریشه این بحران را باید در شکاف عمیق بین‌نسلی، هجوم فضای مجازی و ناتوانی نهادهای سنتی در گفت‌وگو با زبان امروز جست. اما این پایان راه نیست؛ بلکه آغازی است برای یافتن راه‌حل‌هایی نو با روحی‌های تازه.
هویت در عصر امروز؛از میراث تا پروژه‌ی در حال ساخت
برای نسل‌های گذشته، هویت اغلب میراثی ثابت بود که بر اساس فرهنگ، مذهب و ملیت تعریف می‌شد. اما نسل دیجیتال امروز، هویت را یک پروژه در حال ساخت می‌بیند؛ چیزی منعطف، چندبعدی و انتخابی. این تغییر نگاه، خود منشأ بسیاری از سوءتفاهم‌ها و کشمکش‌هاست.اریک اریکسون، روانشناس نامدار، شکل‌گیری هویت را مهم‌ترین تکلیف روانی-اجتماعی نوجوانی می‌داند. جیمز مارسیا نیز چهار وضعیت هویتی را معرفی می‌کند: از هویت کسب‌شده (فردی متعهد به باورهایش) تا ابهام هویت (فردی سرگردان و بی‌هدف). مشکل وقتی آغاز می‌شود که فرد در مرحله ابهام یا تعلیق گیر می‌کند و راهی به پیش نمی‌یابد.
چهار موج شکننده ؛ چرا هویت امروز آسیب‌پذیرتر است؟
• شکاف نسلی و گسست فرهنگی
نسل قدیم بر اساس ارزش‌های ثابت هویت می‌ساخت، اما نسل جدید در جهانِ پیچیده‌ای زندگی می‌کند که سبک زندگی، انتخاب‌ها و حتی باورها، سیال و چندگانه است. این تفاوت تجربه، گاه به سوءتفاهم و احساس بیگانگی دو نسل می‌انجامد.
• فضای مجازی و فراواقعیت
جوان امروز در دریایی از اطلاعات و الگوهای متناقض شناور است. شبکه‌های اجتماعی به او امکان می‌دهند هویت‌های متعدد و ایده‌آلی بسازد، اما این هویت‌های مجازی اغلب پایدار نیستند و مرز بین واقعیت و نمایش را محو می‌کنند.
• ضعف نهادهای هویت‌ساز
نظام آموزشی کهنه، خانواده‌ای که گاه یا بیش‌ازحد سخت‌گیر است و یا بی‌مرز، و نهادهای فرهنگی که نتوانسته‌اند زبان گفت‌وگو با نسل جدید را بیابند، همگی در تشدید این بحران نقش دارند.
• تهاجم فرهنگی و بی‌ثباتی اجتماعی
برخی تحلیلگران هشدار می‌دهند که بی‌هویت‌سازی جوانان، بخشی از نقشه‌های جنگ نرم برای تضعیف جوامع است. از سوی دیگر، مسائل اقتصادی مانند بیکاری و نبود چشم‌انداز روشن، بر آتش این بحران می‌دمد.
پیامدهای هشداردهنده ؛ وقتی هویت بیمار می‌شود
• احساس پوچی، بی‌هدفی و افسردگی
• اضطراب، کاهش اعتماد به نفس و انزوا
• گرایش به هیجانات کاذب (مانند افراط در ورزش یا شبکه‌های اجتماعی)
• آسیب‌پذیری در برابر شبهات و رفتارهای پرخطر
• کاهش مشارکت سازنده در جامعه
راه‌حل‌های نو ؛ پل بسازیم، نه دیوار
خروج از این بن‌بست، نیازمند تغییر نگرش اساسی و اقدام عملی است.
• ایجاد گفت‌وگوی بین‌نسلی
باید فضایی امن و بدون قضاوت ایجاد کرد تا نسل‌ها حرف یکدیگر را بشنوند. والدین باید دنیا را از نگاه جوان ببینند و جوانان نیز تجربه نسل قبل را درک کنند.
• تحول در آموزش
نظام آموزشی باید از حافظه‌محوری به سمت پرورش تفکر انتقادی، خودآگاهی و مهارت‌های زندگی حرکت کند. آموزش چگونه زندگی کردن باید در اولویت باشد.
• تولید محتوای فرهنگی جذاب
هنر و رسانه باید با خلق روایت‌های اصیل و نو، هویت ملی-دینی را نه به صورت شعار، بلکه به زبان جذاب امروز بازتعریف کنند.
• تقویت هویت مثبت
به جای تمرکز بر محدودیت‌ها، باید الگوهای موفق و تاثیرگذار داخلی (در علم، هنر، ورزش و اخلاق) را به جوانان معرفی کرد.
• مسئولیت فردی
جوانان نیز باید با خودشناسی، مطالعه و جست‌وجوی فعال، در ساخت هویت متعادل و پویای خود مشارکت کنند.
 جوان، همسفر است، نه مشکل
بحران هویت در نسل جوان یک بیماری غیرقابل درمان نیست، بلکه چالشی طبیعی در جهان پرتحول امروز است. این بحران می‌تواند به فرصتی برای خلق هویتی پویا، ریشه‌دار و آینده‌نگر تبدیل شود. کلید حل این معما، نه در انکار یا سرکوب، بلکه در درک، احترام و همراهی است. جامعه‌ای می‌تواند از این گذار سخت عبور کند که بتواند میان میراث گذشته و نیازهای آینده، پلی از تفاهم بزند.