دریانیوز//در پهنهی فرهنگ و هنر ایران، کمتر چهرهای را میتوان یافت که همچون بهرام بیضایی جمیعِ جهات باشد. او تنها یک فیلمساز یا نمایشنامهنویس نبود؛ بیضایی یکی از ستونهای استوار فرهنگ، ادب و اندیشه ایرانی بود که در حوزههای گوناگونی چون اسطورهشناسی، پژوهشهای بنیادین نمایشی و تاریخنگاری، آثاری گرانسنگ و ماندگار از خود به یادگار گذاشت.پژوهشگری که هویت را بازآفرید بیضایی با نگاهی ژرف به بنمایههای اساطیری و پیشینه تمدنی ما، آثاری چون «پژوهش در اساطیر ایران» و «نمایش در ایران» را سامان داد که امروز به عنوان مراجع اصلی و قطبنما برای هر پژوهشگری شناخته میشوند.
او با نبوغی کمنظیر، حلقههای مفقوده فرهنگ ما را یافت و آنها را در قالب کلمات و تصاویر بازسازی کرد.آنچه بیضایی را از دیگران متمایز میکند، روحیه تسلیمناپذیر اوست. او در طول دههها با محدودیتها، موانع و منعهای فراوانی روبرو شد، اما هیچگاه کوتاه نیامد. هرگاه راهی بر او بسته شد، از شکلی دیگر و با روشی نو، اندیشه صیقلخوردهاش را به منصه ظهور رساند. اگر اجازه ساخت فیلم نیافت، نمایشنامه نوشت؛ اگر مانع اجرای نمایشش شدند، به پژوهش روی آورد و اگر در وطن مجالی برای تدریس نیافت، در معتبرترین دانشگاههای جهان، چراغ فرهنگ ایران را پرفروغ نگاه داشت. او ثابت کرد که اندیشه، حصار و مرز نمیشناسد.
به قول فروغ فرخزاد، هر انسانی تاریخ تولد و مرگی دارد؛ تولد و مرگی که به اختیار او نیست. اما آنچه در «طول و عرض» زندگی یک انسان اهمیت دارد، تأثیری است که بر پیرامون خود میگذارد. تأثیر بیضایی بر فرهنگ ایران، ژرف، همهجانبه و تاریخی است. او با خلق آثاری که هر کدام کلاس درسی در زیباشناسی و اندیشه هستند، خود را به «مرکزی برای رجوع» بدل کرد. آثار او تنها برای امروز نبودند؛ آنها بذرهایی هستند که برای نسلهای آینده کاشته شدهاند تا به عنوان مرجعی همیشگی مورد استفاده قرار گیرند. بیضایی هنرمندی بود که در چارچوب یک دوره تاریخی محدود محصور نماند. او از زمانه خود بزرگتر بود و نگاهش به افقهای دورتری دوخته شده بود. او به عنوان یک اندیشمند، نویسنده و پژوهشگر، هویت خود را در آثارش تکثیر کرد. اگرچه امروز جسم او در میان ما نیست، اما او در واژه واژه نمایشنامههایش، در سکانس سکانس فیلمهایش و در سطر سطر پژوهشهایش زنده و جاری است.فرصت زندگی برای او، مجالی بود تا بخشی از شکوه ایران را به تصویر بکشد و امروز، جهانِ پس از بیضایی، با میراثی که او بر جای گذاشته، قطعاً جای عمیقتر و زیباتری برای اندیشیدن است.
یادش جاودان و نامش بلندمرتبه باد.
ثبت دیدگاه