سـلامـت روان در عصـر بحـران‌های پنهـان

دریانیوز// در دنیای امروز، بحران‌ها تنها در قالب جنگ، زلزله یا سیل خود را نشان نمی‌دهند. بسیاری از بحران‌ها آرام، بی‌صدا و در دل زندگی روزمره شکل می‌گیرند؛ در اضطراب‌های مزمن، روابط سرد، فشارهای اقتصادی، فرسودگی شغلی و احساس بی‌معنایی. این بحران‌های پنهان اگر دیده و مدیریت نشوند، می‌توانند به آسیب‌های عمیق روانی و اجتماعی منجر شوند. سلامت روان در چنین شرایطی دیگر یک موضوع فردی یا لوکس نیست، بلکه به مسئله‌ای اجتماعی و همگانی تبدیل شده است.در همین راستا، با نسرین بدیعی، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی، درباره مفهوم سلامت روان، نقش خانواده، تاب‌آوری و مسئولیت نهادها و جامعه مصاحبه ای انجام داده‌ایم.
دریا: سلامت روان دقیقاً یعنی چه و چرا امروز اهمیت بیشتری پیدا کرده است؟
سلامت روان صرفاً نبود بیماری نیست، بلکه توانایی کنار آمدن با فشارها و چالش‌های روزمره است. در دنیای امروز، فشارها فقط مربوط به حوادث بزرگ یا بلایای طبیعی نیست. همین زندگی روزمره، مثل مشغله کاری، مشکلات مدرسه یا دانشگاه، بی‌ثباتی اقتصادی، روابط خانوادگی پرتنش یا حتی شبکه‌های اجتماعی، می‌توانند سلامت روان را تهدید کنند. وقتی فرد نتواند با این فشارها کنار بیاید، ممکن است اضطراب، افسردگی یا خستگی شدید را تجربه کند. برای مثال، یک نوجوان ممکن است در مدرسه فشار زیادی داشته باشد، همزمان والدین او هم به دلیل مشکلات اقتصادی مضطرب باشند و در خانه فضایی پرتنش ایجاد شود. این ترکیب، فشار روانی پنهان و شدید ایجاد می‌کند که خیلی‌ها آن را جدی نمی‌گیرند. همین مسائل کوچک و روزمره اگر کنترل نشوند، می‌توانند به بحران‌های عمیق تبدیل شوند.
دریا: خانواده در این میان چه نقشی دارد؟
خانواده سنگ‌بنای سلامت روان است. اگر خانواده محیطی امن، پذیرا و مهربان ایجاد کند، افراد یاد می‌گیرند احساسات خود را بیان کنند، کمک بخواهند و در برابر مشکلات مقاومت کنند. اما خانواده‌ای که پرتنش، بی‌گفت‌وگو یا سرشار از قضاوت باشد، فرد در خود فرو می‌رود و آسیب‌پذیرتر می‌شود. مثلاً والدینی که خشم خود را کنترل نمی‌کنند یا همیشه فرزند را با دیگران مقایسه می‌کنند، می‌توانند باعث اضطراب و کاهش اعتماد به نفس در فرزند شوند. بالعکس، خانواده‌ای که گفت‌وگو را تشویق می‌کند، شنونده خوبی است و مهارت‌های ارتباطی را آموزش می‌دهد، تاب‌آوری فرد را تقویت می‌کند.
دریا: تاب‌آوری دقیقاً چیست و چگونه می‌توان آن را تقویت کرد؟
تاب‌آوری یعنی توانایی ایستادن دوباره پس از طوفان، پیدا کردن مسیر و حتی قوی‌تر شدن. این توانایی ذاتی نیست و می‌توان آن را یاد گرفت. آموزش مهارت‌های زندگی، تقویت اعتماد به نفس، ایجاد روابط حمایتی و دسترسی به خدمات روان‌شناسی، از جمله روش‌های تقویت تاب‌آوری هستند. تاب‌آوری فقط مربوط به فرد نیست؛ جامعه هم باید تاب‌آور باشد. مدارس، دانشگاه‌ها، محیط‌های کاری و نهادهای محلی باید طوری طراحی شوند که در زمان بحران، افراد را حمایت کنند و به آن‌ها کمک کنند تا دوباره سرپا شوند.
دریا: نهادها و رسانه‌ها چه نقشی در سلامت روان دارند؟
مدارس و دانشگاه‌ها می‌توانند با آموزش مهارت‌های زندگی، مشاوره و ایجاد فضای گفت‌وگو، سلامت روان دانش‌آموزان و دانشجویان را تقویت کنند. محیط‌های کاری هم باید رفاه روانی کارکنان را در نظر بگیرند، فشارهای مزمن را کاهش دهند و فضای انسانی‌تر ایجاد کنند. رسانه‌ها نیز نقش مهمی دارند؛ آن‌ها می‌توانند با تولید محتوای امیدبخش، روایت‌های انسانی و واقع‌گرایانه و ترویج گفت‌وگو درباره سلامت روان، فضای عمومی جامعه را آرام‌تر و همدلانه‌تر کنند. حمایت از هنر، موسیقی و ادبیات به‌عنوان ابزارهای درمانی نیز به کاهش اضطراب و افزایش حس معنا کمک می‌کند.
دریا: برای افراد عادی، چه گام‌هایی ساده اما مؤثر است؟
لازم نیست کارهای پیچیده‌ای انجام دهید. کافی‌ست بیشتر گوش کنیم، کمتر قضاوت کنیم، احساسات‌مان را بیان کنیم و از کمک گرفتن نترسیم. ورزش منظم، خواب کافی، مراقبت از خود و گفت‌وگو با یک مشاور می‌تواند تأثیر بزرگی داشته باشد. مثلاً اگر روز پراضطرابی داشتید، یک گفت‌وگوی کوتاه با یک دوست یا مشاور می‌تواند فشار روانی را کاهش دهد. یا خانواده می‌تواند شب‌ها زمانی کوتاه برای گفت‌وگو درباره دغدغه‌های روزانه اختصاص دهد. این رفتارهای ساده، اثرات عمیقی دارند.
دریا: مسئولیت جامعه در این زمینه چیست؟
سلامت روان یک مسئولیت مشترک است. از فرد تا خانواده، از سازمان تا رسانه، همه باید در ساختن جامعه‌ای تاب‌آور، انسانی و رو به رشد نقش ایفا کنند.در عصر بحران‌های پنهان، هیچ چیز مهم‌تر از این نیست که روان انسان را ببینیم، بشنویم و حمایت کنیم.