امتحان؛ وقتی زنگ خطر سلامت به صدا درمی‌آید

دریانیوز//امتحانات باید ایستگاه سنجش دانایی باشد، نه میدان فرسایش روح و جسم. اما واقعیت این روزهای مدارس و دانشگاه‌ها چیز دیگری می‌گوید؛ استرسی مزمن و سنگین که آرام‌آرام بر سینه دانش‌آموزان و دانشجویان می‌نشیند و گاهی کار را به اورژانس، مراکز درمانی و خانه‌نشینی می‌کشاند. در روزهای اخیر، در بندرعباس هم شاهد مراجعه چندین دانش‌آموز و دانشجو به مراکز درمانی به دلیل مشکلات قلبی، عصبی و روانی بوده‌ایم؛ اتفاقی که دیگر نمی‌توان آن را «موردی» یا «استثنا» دانست.مسئله روشن است؛ حجم بالای دروس، انباشت مطالب حفظی و غیرکاربردی و فشاری که از چند هفته قبل از امتحان آغاز می‌شود، ذهن نوجوان و جوان را به میدان جنگی نابرابر تبدیل می‌کند.
محصلانی که باید بخش بزرگی از مطالبی را حفظ کنند که نه در زندگی روزمره به کارشان می‌آید و نه مهارتی به آن‌ها می‌افزاید. نتیجه؟ اضطراب، بی‌خوابی، تپش قلب، فرسودگی روان و در نهایت افت تحصیلی یا حتی حذف اجباری از امتحان.

این وضعیت در استانی مانند هرمزگان، ابعاد نگران‌کننده‌تری دارد. کمبود معلم، کمبود مدرسه و کلاس‌های پرجمعیت، فشار مضاعفی را هم بر دوش معلمان و هم بر دوش دانش‌آموزان گذاشته است. معلمی که باید چند کلاس را با امکانات محدود مدیریت کند، ناگزیر کیفیت آموزش را از دست می‌دهد و دانش‌آموزی که آموزش کامل و عمیق ندیده، ناگهان در فصل امتحان با کوهی از مطالب مواجه می‌شود. این چرخه معیوب، استرس را به یک بحران تبدیل کرده است.حتی برخی از مدارس خاص هم از این مشکل در امان نیستند. کمبود معلم در این مدارس نیز هویداست و رقابت سنگین، اضطراب امتحان را چند برابر می‌کند. دانش‌آموزانی که با ترس از عقب‌ماندن، افت نمره یا شکست در آزمون‌ها زندگی می‌کنند، گاهی آن‌قدر تحت فشار قرار می‌گیرند که سلامت‌شان به خطر می‌افتد؛ تا جایی که برخی به دلیل همین استرس، راهی مراکز درمانی می‌شوند و از امتحان بازمی‌مانند.

آیا این بهای آموزش است؟ نظام آموزشی اگر همچنان بر حفظ‌محوری و انباشت مطالب غیرکاربردی اصرار بورزد، باید منتظر تبعات سنگین‌تری باشد. سلامت روان و جسم دانش‌آموزان و دانشجویان، خط قرمزی است که نباید قربانی شیوه‌های ناکارآمد آموزشی شود. دنیا سال‌هاست مسیر خود را تغییر داده؛ آموزش مهارت‌های زندگی، تفکر انتقادی، حل مسئله و کاربردی‌کردن دانش، جای حفظ طوطی‌وار را گرفته است. اما ما هنوز دانش‌آموز را با کتاب‌های حجیم و امتحان‌های نفس‌گیر تنها می‌گذاریم.کاهش استرس امتحانات، نیازمند تصمیم‌های جدی و فوری است؛ بازنگری در محتوای درسی، کاهش حجم مطالب حفظی، تقویت آموزش مهارت‌محور، تأمین معلم و مدرسه و مهم‌تر از همه، به‌رسمیت شناختن سلامت دانش‌آموزان به‌عنوان یک اولویت. اگر امروز چاره‌اندیشی نکنیم، فردا باید هزینه‌های سنگین‌تری را در نظام سلامت و جامعه بپردازیم. امتحان نباید زنگ خطر سلامت باشد؛ باید فرصتی برای رشد باشد، نه آسیب به سلامت و بیماری های جسمی و روحی محصلان و آینده سازان کشور.