دریانیوز//اضطراب، واکنشی طبیعی به تهدید و فشارهای زندگی است؛ پاسخی تکاملی که به ما کمک میکند در موقعیتهای خطرناک هوشیار و آماده بمانیم. اما زمانی که این حالت هشدار بهطور مداوم و بدون وجود تهدید واقعی فعال بماند، به «اضطراب مزمن» تبدیل میشود؛ وضعیتی که نهتنها کیفیت زندگی روانی را کاهش میدهد، بلکه به شکل عمیقی بر سلامت جسمانی اثر میگذارد. بر اساس گزارشهای سازمان جهانی بهداشت World Health Organization، اختلالات اضطرابی از شایعترین مشکلات سلامت روان در جهان هستند و در سالهای اخیر روندی افزایشی داشتهاند.
پژوهشهای جدید نشان میدهد که پیامدهای اضطراب مزمن فراتر از ناراحتی ذهنی است و میتواند تقریباً تمام دستگاههای بدن را درگیر کند.سازوکار زیستی اضطراب؛ وقتی بدن در وضعیت «هشدار دائم» میماندبرای درک اثرات جسمانی اضطراب، باید به نقش «محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال» (HPA) توجه کرد؛ سیستمی که در پاسخ به استرس فعال میشود و هورمونهایی مانند کورتیزول و آدرنالین ترشح میکند. در حالت عادی، پس از رفع تهدید، سطح این هورمونها کاهش مییابد. اما در اضطراب مزمن، این محور بهطور مداوم فعال میماند. نتیجه آن افزایش طولانیمدت کورتیزول، بالا رفتن ضربان قلب، انقباض عروق و تغییر در عملکرد ایمنی بدن است.تحقیقات منتشرشده در مجلات معتبری مانند American Psychological Association نشان میدهد که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض هورمونهای استرس میتواند به التهاب مزمن خفیف در بدن منجر شود؛ حالتی که با بسیاری از بیماریهای غیرواگیر مرتبط است.
قلب و عروق؛ نخستین قربانیان اضطراب طولانیمدت
یکی از شناختهشدهترین پیامدهای اضطراب مزمن، افزایش خطر بیماریهای قلبی–عروقی است. بالا ماندن مداوم فشار خون و ضربان قلب، به دیواره عروق آسیب میزند و روند تصلب شرایین را تسریع میکند. مطالعات اپیدمیولوژیک گسترده نشان دادهاند افرادی که از اختلالات اضطرابی رنج میبرند، در معرض خطر بالاتری برای سکته قلبی و مغزی قرار دارند.علاوه بر این، اضطراب مزمن با رفتارهای پرخطر مانند سیگار کشیدن، کمتحرکی و تغذیه ناسالم نیز همراه است که خود از عوامل مهم بیماری قلبی محسوب میشوند. بنابراین اثر اضطراب بر قلب هم مستقیم و هم غیرمستقیم است.
سیستم ایمنی؛ تضعیف در برابر بیماریها
کورتیزول در کوتاهمدت میتواند پاسخ ایمنی را تنظیم کند، اما افزایش مزمن آن موجب سرکوب عملکرد ایمنی میشود. این وضعیت فرد را مستعد ابتلا به عفونتهای مکرر میکند و روند بهبود زخمها را کندتر میسازد. برخی پژوهشها حتی ارتباطی میان استرس مزمن و پیشرفت برخی بیماریهای التهابی و خودایمنی یافتهاند.همچنین شواهد رو به رشدی وجود دارد که نشان میدهد التهاب مزمن ناشی از اضطراب میتواند در بروز بیماریهایی مانند دیابت نوع دو و برخی اختلالات متابولیک نقش داشته باشد.
دستگاه گوارش؛ مغز دوم تحت فشار
روده و مغز از طریق «محور مغز–روده» بهشدت با یکدیگر در ارتباطاند. اضطراب مزمن میتواند باعث تغییر در حرکات روده، افزایش ترشح اسید معده و تغییر ترکیب میکروبیوم شود. به همین دلیل، افراد مضطرب بیشتر دچار علائمی مانند دلدرد، نفخ، اسهال یا یبوست میشوند.اختلالاتی مانند سندرم روده تحریکپذیر (IBS) ارتباط نزدیکی با اضطراب دارند. در بسیاری از بیماران، شدت علائم گوارشی با شدت استرس و نگرانیهای روزمره همبستگی دارد.
مغز و شناخت؛ فرسایش تدریجی تمرکز و حافظه
قرار گرفتن طولانیمدت در معرض کورتیزول بالا میتواند ساختار و عملکرد بخشهایی از مغز، بهویژه هیپوکامپ (مرکز حافظه) را تحت تأثیر قرار دهد. مطالعات تصویربرداری عصبی نشان دادهاند که استرس مزمن ممکن است با کاهش حجم برخی نواحی مغزی مرتبط باشد. این تغییرات میتواند به مشکلات تمرکز، اختلال خواب و حتی افزایش خطر افسردگی منجر شود.بیخوابی نیز یکی از پیامدهای شایع اضطراب مزمن است؛ چرخهای معیوب که در آن کمبود خواب، حساسیت به استرس را افزایش میدهد و اضطراب را تشدید میکند.
دردهای مزمن و تنش عضلانی
بسیاری از افرادی که با اضطراب مزمن زندگی میکنند، از دردهای عضلانی، سردردهای تنشی و درد گردن و شانه شکایت دارند. انقباض مداوم عضلات در پاسخ به استرس، به مرور زمان باعث خستگی و درد میشود. همچنین اضطراب میتواند آستانه تحمل درد را کاهش دهد و تجربه دردهای مزمن را تشدید کند.
راهکارهای علمی برای کاهش آسیبهای جسمانی اضطراب
خوشبختانه اضطراب مزمن قابل مدیریت و درمان است. درمان شناختی–رفتاری (CBT) یکی از مؤثرترین روشهای درمانی شناخته شده است که به افراد کمک میکند الگوهای فکری ناکارآمد را شناسایی و اصلاح کنند. در برخی موارد، دارودرمانی زیر نظر روانپزشک نیز ضروری است.در کنار درمان تخصصی، تغییرات سبک زندگی نقش کلیدی دارد:
•فعالیت بدنی منظم: ورزش هوازی منظم سطح کورتیزول را کاهش داده و با ترشح اندورفین، احساس آرامش ایجاد میکند.
•تنظیم خواب: خواب کافی و باکیفیت به تنظیم سیستم عصبی کمک میکند.
•تکنیکهای آرامسازی: تمرینهایی مانند تنفس عمیق، مدیتیشن و ذهنآگاهی اثرات مثبتی بر کاهش فعالیت محور استرس دارند.
•حمایت اجتماعی: ارتباط مؤثر با خانواده و دوستان یکی از عوامل محافظتکننده مهم در برابر استرس مزمن است.اضطراب مزمن صرفاً یک تجربه ذهنی ناخوشایند نیست؛ بلکه حالتی زیستی است که در صورت تداوم، میتواند به فرسایش تدریجی سیستمهای حیاتی بدن منجر شود. از قلب و عروق گرفته تا دستگاه ایمنی و گوارش، همه میتوانند تحت تأثیر «هشدار دائمی» قرار گیرند. شناسایی زودهنگام علائم، مراجعه به متخصص و اصلاح سبک زندگی، گامهایی اساسی برای پیشگیری از پیامدهای جدی جسمانی هستند.در جهانی که سرعت و فشارهای روزمره رو به افزایش است، توجه به سلامت روان نه یک انتخاب لوکس، بلکه ضرورتی برای حفظ سلامت جسمانی و کیفیت زندگی است.
ثبت دیدگاه