"ردتايد" مهمان ناخوانده سواحل جنوب !
دريانيوز : مدتهاست  كه ديگر خليج فارس  را به رنگ هميشه آبي اش نمي شناسيم و ساحلي كه زيباييش چشم نواز مهمانان هميشه مشتاقش  بود،رسم مهمان  نوازي را از ياد برده است  .گويي دريا نيلگونش را به سايه سنگين يك كابوس سپرده ، رنگ خون بخود گرفته و ديگر ناي فخر  فروشي به  آبي آسمان را ندارد."رد تايد( "كشند قرمز)  اين مهمان ناخوانده سواحل جنوب  خواسته يا ناخواسته بر درياي جنوب حكمفرما شده و با  گامهاي بلندش حيات را به قبضه نابودي خود در آورده  و رنگ آتشين  ترس را بر چهره ساحل نشان جنوب
نشانده..... درحاليكه ما دريا را با رنگ و بوي گذشته اش به خاطر داريم ...
پديده كشند قرمز ، فاجعه اي زيست محيطي !!
"كشند قرمز"حاصل شكوفايي فيتوپلانكتوني از جنس"cochlodinium" از  گروه جلبكهاي زيان آور"Harmful Algal"  است . اين پديده كه از هفتم   مهر ماه امسال در سواحل  جنوبي ايران سر برآورده است در نوع خود بي نظير است زيرا از سال 1369به بعد هيچ يك از كشندهايي كه در اين آبها رخ داده است  ، مدت زمان و وسعت  آنها تا بدين اندازه حائز  اهميت نبوده است  .
   به رغم گذشت حدود پنج ماه از اولين  مشاهده وقوع  كشند قرمز در آبهاي استان هرمزگان شاهد بروز وضعيت  اسفبار اين پديده  براي صيادان و ساحل نشينان برخي شهرها و جزاير استان بوده و هستيم.
همچنين بوي تعفن  ناشي از متلاشي شدن اجساد ارگانيسم هاي جانوري مثل زئوپلانكتون و ماهيان،در سطح شهر بندرعباس وساير شهرهاي ساحلي  سبب ايجاد حالت تهوع وسرگيجه در برخي از شهروندان شده است.به گفته برخي كارشناسان ؛ در حاليكه  انتظار مي رفت با باد كوش كه از 25 ديماه (به مدت  2 روز) شروع شده بود و پس از دو روز بارندگي كه با شرايط امواج شدن دريا همراه بود،اين پديده از ميان بر ود، اما با وجود پراكنده شدن و محوشدن آن  در برخي نواحي از جمله جزيره كيش ،اين پديده مجددا در تاريخ 27 ديماه  به طور پراكنده در برخي از مناطق  از جمله حوالي شهرستان بندرعباس  و جزيره  هرمز مشاهده  شده است .
   به گفته ي كارشناسان علوم زيستي مركز ملي اقيانوس شناسي اين پديده ،‌يك فاجعه زيست محيطي است كه بدليل  تشديد آلودگي دريا و افزايش جمعيت  فيتوپلانكتونها ايجاد مي شود .
   تحقيقات  مركز ملي اقيانوس شناسي نشان مي دهد اين فيتوپلانكتون  داراي سم عصبي بلوم Bloom است و بر انسان  تاثير ي ندارد اماغلظت زياد آنها سبب مصرف زياد 
اكسيژن محلول در آب شده و نابودي تعداد زيادي از جانداران دريايي همچون خيار دريايي،صدفها،‌ستاره هاي دريايي، مرجانها،‌لا‌ك پشت ها و ماهيان را رقم زده  و مي زند  .
مصرف ماهي سلا‌مت شهروندان را تهديد نمي كند    "رضا دهقاني" معاون تحقيقاتي پژوهشكده اكولوژي خليج فارس مي گويد:مطابق آزمايش هاي بعمل آمده بر روي موش هاي  آزمايشگاهي ،‌اين موش ها با تزريق عصاره اين  نوع جلبك  سالم مانده اند كه اين نتايج   حاكي از عدم تاثير اين پديده در مصرف آّبزيان است  .
   "رضا دهقاني" به سم موجود در اين  نوع جلبك اشاره مي كند و مي گويد:به فرض تهديد سلامت آبزيان از سوي اين پديده ،با  توجه به اينكه سم  موجود در اين  جلبك  جذب ماهيچه نمي شود و با  ورود به دستگاه گوارش آبزي،تجزيه  مي گردد،در صورت  فيله نمودن گوشت  ماهيان(پاك نمودن ماهي از محتويات  روده اي ،‌دستگاه گوارش و  آبشش)در حين مصرف،تهديدي متوجه سلامت شهروندان نخواهد بود .
   وي تفاوت وتغيير طعم برخي ماهيان را مربوط به زمان تخم ريزي آنان مي داندو مي افزايد:ماهيها(بويژه  ماهيان مسن تر)   در فصل تخم ريزي بدترين حالت ممكن را از نظر طعم دارند چرا كه در اين زمان تمام  انرژي خود را صرف  تخم ريزي  نموده و از طعم  مطلوب و طبيعي  برخوردار نمي باشد .
   وي معتقد است؛كه اين تغيير طعم  نمي تواند تاثير  پديده كشند قرمز بر آبزيان  باشد و در نتيجه بر سلامت شهروندان در صورت مصرف تاثير سوئي نخواهد داشت وارتباط اين دو موضوع  تنها مي تواند ناشي از ذهنيت  منفي مردم از اين پديده باشد.
  اين در حالي است كه اداره كل دامپزشكي  هرمزگان طي روز هاي گذشته  با اشاره به   عدم  وجود  هرگونه مشكل در مصرف آبزيان در بازارهاي مجاز بندرعباس و شهرستانها از مردم خواسته است در مصرف آبزيان  احتياط كنند و از مراكز مجاز صيد كه تاحد امكان  با رعايت  اصول بهداشتي  صورت مي گيرد،اقدام  به خريد  ماهي نمايند  .
   " دهقاني" علت گسترش بوي تعفن ناشي از اين پديده را تجزيه خود بلوم مي داند و اضافه مي كند:افزايش تراكم اين نوع جلبك و حذف شرايط مساعد،سبب از بين رفتن  و تجزيه  بلوم مي شود ، همچنين  مواد وگازهاي (آمونياك) ناشي از تجزيه  بلوم ممكن است  تاثير سويي بر روي  آبزيان، موجودات داخل رسوبات و دستگاه تنفسي انسان بگذارد.
وي در ادامه مي گويد:البته بايدگفت:مرگ آبزيان ناشي از اين پديده نيز عامل  ديگر ايجاد بوي تعفن  دريا مي باشد .
   وسعت كشند قرمز در بخش ايراني خليج فارس از جاسك  تا جزيره كيش امتداد يافته وحتي در شارجه  واقع در امارات متحده عربي ومقسط درعمان پيشروي كرده است.
به گفته ي "رضا دهقاني" ؛ براساس  اطلاعات حاصله اين پديده سابقا در مناطقي دور از ساحل جاسك  و بندرلنگه  مشاهده شده كه در كوتاه مدت از بين رفته است. البته به گفته كارشناسان محيط  زيست عمان اين پديده  حدود 3 سال پيش در آبهاي ايران ديده شده است اما اين بار با شدت بيشتري در حال رشد و پيشروي در سواحل جنوبي ايران مي باشد.
وي همچنين اضافه مي كند:با توجه به تغييرات دمايي،اين پديده به صورت    "تكه تكه" و يا اصطلا‌حا "پچ پچ"  در يك منطقه  بلوم مي كند به گونه اي كه اين پديده در يك منطقه تشكيل شده و در منطقه اي ديگر  ايجاد نمي گردد .
"كاهش دما "عامل موثر تحديد كشند قرمز    معاون تحقيقاتي پژوهشكده  اكولوژي خليج فارس  با اشاره به شرايط آب وهوايي استان،بارندگي و به دنبال  آن كاهش دما  همچنين بادهاي همراه با گرد و غبار را از جمله  عوامل  موثر  بر محدود نمودن  پديده  كشند قرمز  مي داند .
   وي  تاكيد مي كند:با توجه به كاهش نسبي دما طي هفته هاي گذشته دامنه گسترس اين  پديده  كنترل شده است .
   برخي كارشناسان بر اين باورند علت  اصلي بروز اين پديده ،توازن كشتي ها يا طوفان گونو مي باشد و برخي ديگر نيز ورود فاضلاب هاي شهري و كود هاي  شيميايي در كشاورزي  هم چنين  ضايعات مراكز پرورش ماهي را از جمله عوامل دخيل  در ايجاد و رشد فيتوپلانكتونها مي دانند .
   "رضا دهقاني " معتقد است  آب توازن  كشتي ها نمي تواند دليل  اصلي بروز اين پديده باشد. وي مي گويد : تلاطم  دريا به ادامه حيات  اين نوع فيتوپلانكتونها كمك مي كند در حالي  كه شناورها تلاطم  دريا را از بين مي برند  كه اين پديده  در اين وضعيت ثابت حالت نهفته داشته و ممكن است قادر به ادامه حيات نباشد.
   و در نتيجه  بايد گفت :آب توازن به فرض تاثير منفي  مي تواند تنها يكي از علل  ايجاد اين  پديده  باشد   نه عامل اصلي .
   به گفته دهقاني ؛افزايش دماي هوا و آب و ورود پسابهاي فاضلاب  مي تواند بر پيشرفت هر چه بيشتر اين پديده  بيافزايد چرا كه مواد مغذي  نيترات و فسفات موجود  در پسابهاي مي تواند شرايط رشد را براي اين پديده  مساعد نمايد .
ردتايد،عامل مرگ هزاران جانور دريايي    در حالكيه عده اي از كارشناسان ساختار  دقيق اين جلبك را ناشناخته اعلام نموده اند؛ برخي ديگر  اين  نوع جلبك  را  غير سمي  معرفي مي كنند كه در مصرف ماهيان تازه صيد شده  مشكلي ايجاد نمي كند . همچنين آنان معتقدند اين گونه ي جديد 100روش  شكوفايي ايجاد مي كند ودر صورت  افزايش دما و مرگ اين  جلبكهاكه باعث كمبود  اكسيژن  مي شود ،مرگ و مير آبزيان بيشتر افزايش پيدا مي كند .
   به گفته مدير كل دفتر بهداشت و مبارزه با بيمارهاي آبزيان سازمان دامپزشكي ميزان تلفات آبزيان ناشي از  پديده كشندقرمز در سواحل هرمزگان 45 تن  بوده است كه 90 درصد تلفات آبزيان بر روي گونه هاي كف زي  ؛ مانند سفره  ماهي ،  هامور ، سمفون و بيا بوده  است  و به دليل  پوشش  سخت ميگو تلفات كمتر ي در اين زمينه داشته ايم .
كشند قرمز با جنس cochlo dinium‌،طي ده سال گذشته  در سواحل  و آب هاي  جنوبي شرقي آسيا و اقيانوس آرام و خليج كاليفر نيا ظهور نموده و موجب  ايجاد خسارات چشمگيري در صنعت ماهيگيري كشورهاي ژاپن، كره ، چين و فليپين شده است .به طور كلي رخداد اين كشند با مرگ ومير بالاي ماهيان شيلات توام است  .
   معاون  پژوهشكده  اكولوژي  خليج فارس در خصوص  علت مرگ آبزيان با رد فرضيه مرگ آبزيان بر اثر سميت اين نوع جلبك  تصريح مي كند:ايجاد حالت بلوم ، اين جلبك با ايجاد لايه ضخيم در سطح  آب مانع از نفوذ نور به سطوح آب وبه دنبال آن كاهش اكسيژن  محلول آب مي شود و سبب از بين رفتن آبزيان و تك سلولي هايي كه در ايجاد  كلني هاي مرجاني نقش دارد ، مي گردد .مسموميت مصرف ماهيان اثبات نشده است     وي با بيان اينكه مسموميت ناشي از مصرف ماهي اثبات نشده ، ياد‌آور مي شود؛ بر اساس تحقيقات (با  توجه به اينكه  تحقيقات  در هر مقطعي  مي تواند ناقص باشد) و گزارشهاي مركز بهداشت استان و بر طبق آخرين اخبار دريافتي از زمان ايجاد اين پديده هيچ گونه گزارشي دال بر  مسموميت و عوارض
ناشي از مصرف ماهي در استان اعلام نشده است.
ت اين در حالي است كه برخي از شهروندان، با توجه به تناقض  گويي مسئولان در خصوص لزوم احتياط در مصرف ماهيان ، نسبت به  مصرف آنها مردد بوده و داشتن علا‌ئمي نظير حالت تهوع ،‌سرگيجه ، استفراغ ، و برخي حساسيت هاي پوستي را ناشي مصرف ماهي مي دانند در نتيجه  از خوردن آن  اجتناب مي وزند .حال اينكه اين وضعيت  تا كي ادامه خواهد داشت  در هاله اي از ابهام  بوده  و نيازمند بحث و بررسي بسيار مي باشد .
   از معاون تحقيقاتي پژوهشكده اكولوژي  خليج فارس در خصوص ارائه راهكارهاي مقابله  با اين  پديده  مي پرسيم ، وي با اشاره به اينكه اقداماتي از سوي اين مركز در حال انجام است،از بيان جزئيات آن به
دلا‌يلي از جمله احتمال  به نتيجه نرسيدن تحقيقات خودداري مي نمايد.
وي تنهايادآور مي شود؛كارشناسان اين پژوهشكده در حال بررسي عوامل گسترش و روشهاي محدود ساختن اين پديده هستند اما تا كنون به هيچ  نتيجه ي مشخص  و عملي دست نيافته اند  .
   "رضا دهقاني" استفاده از خاك رس در ايران به عنوان يك روش مقابله با اين پديده را به دليل مشخص نبودن عدم تاثير سوءآن بر موجودات كف زي  و مرجانهاي همچنين به خطر انداختن سلامت اين آبزيان قابل  اجر نمي داند .
   وي در پايان اضافه مي كند:اما اين روش  در حد تحقيقات آزمايشگاهي در حال  بررسي و مطالعه مي باشد.

زهرا بيگلري