دریا نیوز







سياه خروس" ، گونه درمعرض تهديد زيست‌بوم بين‌المللي ارسباران

، 17:53   /   کد خبر: 1992   /   تعداد بازدید: 827


دريانيوز : " سياه خروس " كه در زبان تركي آذري "قره‌خروس" ، ناميده مي‌شود، يكي از مهمترين گونه‌هاي جانوري در معرض تهديد "زيست‌بوم" بين‌المللي ارسباران در آذربايجان شرقي محسوب مي‌شود.
اين پرنده كه نام علمي آن "‪ "Lyrurus mlokosiewiczi‬است، بومي آذربايجان شرقي بوده و به رغم وجود گونه مشابه ديگري با نام " سياه خروس قفقازي" به دليل خلوص بالاي خود ، از شهرت جهاني برخوردار است.
"سياه خروس" با رنگ‌هاي بي‌بديل بال و پرهاي خود از زمان‌هاي قديم زينت‌بخش جنگل‌هاي ارسباران بوده و زيبايي بي‌نظير آن همواره چشم بوميان محل در طول سده‌هاي گذشته تاكنون را نوازش مي‌دهد.
پراكندگي " سياه خروس " محدود به ايران نبوده و در سطح جهاني در مناطق شرقي اروپا در كشورهاي گرجستان، روسيه، تركيه و آذربايجان و ارمنستان نيز وجود دارد.
طول "سياه خروس" ‪ ۴۰‬تا ‪ ۴۸‬سانتي‌متر بوده و جزو پرندگان بزرگ جثه محسوب مي‌شود كه در پرنده نر رنگ پرها، سياه با جلاي سبز آبي، زير بال‌ها سفيد با انحنايي به درون بوده و در كنار دم دو شاخه دو لكه سفيد روي شانه‌ها و يك لكه قرمز تاج مانند بالاي چشم‌ها ديده مي‌شود.
پرنده ماده كوچك‌تر از نر بوده و بر روي بال‌هاي قهوه‌اي خرمايي رنگ آن نوارهاي عرضي تيره به تعداد زياد مشاهده مي‌شود.
زير تنه پرنده ماده " سياه‌خروس " خاكستري بوده ، انتهاي دم بسيار كوچك آن مستطيلي شكل بوده و تاج بالاي چشم آن به سختي ديده مي‌شود.
وزن پرنده نر در گونه " سياه‌خروس " ارسباران بين ‪ ۸۰۰‬تا يكهزار گرم و ماده ‪ ۸۰۰‬گرم بوده و تخم‌هاي پرنده بين چهار تا هشت عدد متغير است.
"سياه خروس" از نظر قوانين و مقررات حفاظت محيط زيست كشور جزو گونه‌هاي در معرض انقراض و از نظر بين‌المللي در معرض تهديد محسوب شده و بر اين اساس شكار ممنوع مي‌باشد.
به رغم اهميت گونه‌هاي جانوري و گياهي در كشورهاي مختلف جهان " سياه خروس " به عنوان يك گونه در حال انقراض تاكنون به نحو شايسته مورد توجه نبوده و تحقيقات انجام شده در مورد آن بسيار ناچيز مي‌باشد.
در واقع اين گونه جانوري در دهه ‪ ۱۹۶۰‬ميلادي ، زماني كه " درك اسكات " (‪ ، (DREK SCOTT‬كتاب " پرندگان ايران " را با مساعدت بخش محيط زيست يونسكو، منتشر كرد، شناخته شد.
متخصصان بخش محيط زيست در آن زمان، "سياه‌خروس" را در منطقه محدودي از شمال غرب ايران يافتند.
در طول حدود سه دهه گذشته ، مطالعات دامنه‌داري در مورد حيات وحش " سياه خروس " در ايران انجام نگرفته است.
منبع اصلي اطلاعات مربوط به اين گونه جانوري ، مربوط به تحقيقاتي اوليه آن است، با اين وجود دو متخصص بين‌المللي محيط زيست، تحقيقاتي را درباره زيستگاه ، توزيع جمعيتي و وضعيت "سياه‌خروس" با مشاركت بخش محيط زيست يونسكو انجام دادند كه نتايج آن در اواخر سال ‪ ۲۰۰۲‬ميلادي منتشر شد.
در واقع زيست "سياه‌خروس" در زيست بوم بين‌المللي ارسباران كه در " پهنه بندي " سازمان يونسكو به ثبت رسيده و از اهميتي ملي و بين‌المللي برخوردار است ، لزوم توجه بيشتر به اينگونه را اجتناب‌ناپذير مي‌سازد.
مساحت "زيست بوم" بين‌المللي ارسباران در شهرستان كليبر كه يك منطقه حفاظت شده مي‌باشد ، ‪ ۷۲‬هزار و ‪ ۴۶۵‬هكتار است كه از اين ميزان ‪ ۲۰‬هزار هكتار براي سكونت و زيست " سياه خروس " مناسب مي‌باشد.
محيط بانان و شكارچيان محلي آماتور ، وجود "سياه‌خروس" در دو نقطه از منطقه حفاظت شده ارسباران به نام‌هاي " دوغرون " و " كلن " را تاييد كرده‌اند.
گزارش‌هاي جديد در ارتباط با اين گونه بوسيله ‪ GPS‬تهيه نشده و بر اين اساس ممكن است آمار و اطلاعات مربوط به " سياه‌خروس " فاقد اعتبار باشد.
در خصوص نحوه زاد ولد " سياه خروس " بايد گفت كه مطابق اطلاعات محلي ، نمايش‌هاي جفت‌گيري اين گونه جانوري در اوايل فروردين آغاز شده تا اواسط ارديبهشت ماه ادامه مي‌يابد.
" سياه‌خروس " به طور متوسط بين چهار تا هشت تخم مي‌گذارد و پرنده ماده از اواخر ارديبهشت تا اواسط خرداد و پس از يك دوره خوابيدن روي تخم به مدت ‪ ۲۰‬تا ‪ ۲۴‬روز به همراه جوجه‌هايش مشاهده مي‌شود.
تا اين اواخر اطلاعات دقيقي درباره جمعيت " سياه‌خروس " در دست نبوده و جمعيت تخمين زده‌شده در گذشته نيز براساس مشاهداتي بود كه در مناطق محدودي از زيستگاه اين گونه جانوري و سالي يكبار انجام مي‌گرفت.
كوهستاني ، دور از دسترس و وحشي بودن زيستگاه " سياه‌خروس" ، مشاهده آن را دشوار ساخته و براين اساس ،اعتبار تعداد جمعيت اين گونه جانوري همواره محل بحث بوده است.
مطابق گزارش قديمي ، جمعيت " سياه‌خروس " در سال ‪ ۱۹۶۹‬ميلادي بين ‪ ۳۰‬تا ‪ ۴۰‬قطعه بوده كه اين رقم در اوج خود يعني سال ‪ ۱۹۷۴‬ميلادي به ‪ ۱۰۰‬تا ‪۱۵۰‬ قطعه افزايش يافته است.
مهمترين عامل تهديد "سياه‌خروس" به عنوان يكي از گونه‌هاي نادر جانوري جهان ، چراي بي‌رويه احشام در زيستگاه آن ، جنگل‌زدايي و نابودي علفزارهاي محل سكونت اين پرنده توسط اهالي محلي مي‌باشد.
به نظر مي‌رسد كه شكار غيرقانوني در گستره محدودي از زيستگاه" سياه‌خروس" روي داده و نقش آن در انقراض نسل اين گونه به اندازه ساير عوامل نيست.
به عقيده كارشناسان ، فقدان اطلاعات و سوء‌مديريت ، خطر اصلي براي " سياه خروس " ساكن زيست بوم بين‌المللي ارسباران است .
سرپرست اداره كل محيط زيست آذربايجان شرقي در گفت و گو با خبرنگار ايرنا ، جمعيت " سياه خروس " را يكصد قطعه ، در منطقه حفاظت شده كلن ذكر كرد.
ميرمحسن حسيني قمي افزود: برنامه اصلي محيط زيست استان براي حفظ اين گونه منحصر به فرد ، حفاظت از گونه‌هاي موجود در زيستگاه‌هاي اختصاصي و حفظ تنوع ژنتيكي آنها مي‌باشد.
وي خاطرنشان كرد: احياي نسل گونه‌هاي كمياب منطقه از ديگر اولويت‌هاي محيط زيست آذربايجان شرقي است.